بررسی مقایسه‌ای عوامل موثر بر مناسبات سیاسی سلجوقیان بزرگ با سلجوقیان شام و روم

سلجوقیان پس از تسلط بر ایران بنا به انگیزه‌های مذهبی، اقتصادی و سیاسی حملاتی را به سرزمین شام و آناطولی تدارک دیدند. این یورش‌ها در نهایت منجر به تاسیس دو سلطنتنشین سلجوقی در این مناطق شد. سلجوقیان شام و روم (آناطولی) در دوره همزمانی با سلجوقیان بزرگ در قامت‌ دودمان‌های محلی نیمه‌مستقل مناسبات محدودی با حکومت مرکزی سلجوقی برقرار کردند، که غالباً جنبه سیاسی داشت. نوشتار حاضر تلاش دارد علاوه بر مشخص نمودن عوامل موثر بر شکل‌گیری این مناسبات، شیوه نقش‌آفرینی این عوامل بر روابط آن‌ها را به شیوه توصیفی – تحلیلی مورد بررسی قرار دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در مناسبات سلجوقیان بزرگ با سلجوقیان شام عواملی همچون توسعه‌طلبی سلجوقیان شام و جنگ‌های صلیبی موثر بوده و در مناسبات سلجوقیان بزرگ با سلجوقیان روم عواملی متفاوتی مانند خلافت عباسی و منازعات مدعیان قدرت در شام تاثیرگذار بوده است. تلاش سلجوقیان شام و روم برای کسب مقام سلطان بزرگ سلجوقی، تنها عامل مشترک موثر بر مناسبات آن‌ها با سلجوقیان بزرگ بود. اکثر این عوامل بنا به ماهیت تنشزایشان موجب ایجاد واگرایی در مناسبات سلجوقیان بزرگ با سلجوقیان شام و روم شد. با این حال برخی از آن‌ها نقشی هرچند محدود در نزدیکی مناسبات طرفین ایفا نمود.

The Comparative Study of the Political Relationship of the Great Seljuk with the Roman and Levant Seljuk

The Seljuk made some attacks to the land of Anatolia and Levant with their religious, political and economic motivations after conquering Iran. These attacks caused establishment of two local governments on those region. Roman (Anatolia) and Levant, as the local governments had simultaneous period with the Great Seljuk as well the limited relationship with central government which were political mostly. This paper tends to determine the factors that affected such relationships as well as investigating the roles of the factors in their relationships with descriptiveanalytic approach. The findings of this research show that the relationships of the Great Seljuk and Levant Seljuk was affected by the crusades and expansionism of the Levant Seljuk and the relationship of the Great Seljuk and Roman Seljuk was affected by Abbasid Caliphate and controversies of the power claimants in the Levant. The efforts of Roman and Levant to become Great Seljuk Sultan were a joint factor in the relationships of those two with Great Seljuk. These factors are made tensions naturally, so they made enmity between the Great Seljuk and Roman and Levant. However, some of the factors made friendships between them.