نشانه شناسی گفتمانی وجوه تاریخی، حماسی- دینی و خیالی قصه حمزه نامه در مقایسه با ابومسلم‌نامه

با آن که در باره وجه تاریخی قهرمانان آثار ادبی کلاسیک تحقیقاتی صورت گرفته است، با این حال کمتر تلاشی برای شناخت آثار ادبی بخصوص شخصیت‌ها و قهرمان‌های آثار داستانی تاریخ میانه با توجه به جنبه‌های فرهنگی آن انجام شده است تا عوامل و زمینه گفتمان‌های اصلی و خرده گفتمان‌های فرهنگی موجده چنین آثاری تبیین گردد.مساله این مقاله، بررسی نظام‌های گفتمانی موجود در حمزه نامه، یکی از آثار مهم و تاثیرگزار تاریخ میانه جهان اسلام است که چه ارتباط و نسبتی با دیگر گفتمان‌های فرهنگی و مذهبی و حتی سیاسی و دیگر قصص آن عصر مثل ابومسلم نامه داشته است. برای این امر، باید با روشی مناسب آن را توصیف، تفسیر و تبیین کرد. به نظر می‌رسد نظریه لاکلا و موف که مناسب تحلیل آثار ادبی و داستانی است و با کمک نشانه شناسی سه مرحله (سلطانی، 1393) بتوان لایه‌های پنهان این اثر را بازنمایی و با ارائه الگوی مناسب، علل شکل گیری این قصه و خرده گفتمان‌های فرهنگ، اسلامی، ایرانی، عربی را در پهنه دو گفتمان شیعی – سنی مشاهد کرد که هنرمندان قصه پرداز مذاهب مختلف چگونه تقابل‌های فکری و مذهبی دوره خود را در این اثر نشان داده‌اند.این نوشتار بر آن است تمایز سه وجه حمزه تاریخی، حماسی دینی و تخیلی (قصه‌ای) را که موجب شکل گیری یکی از مهم‌ترین قصه‌های تاریخ میانه جهان اسلام شده و روایت آن گستره وسیعی را چندین قرن در بر می‌گرفته با کمک منابع کتابخانه‌ای توصیف و تبیین کند.

Discourse semiotics of historical, epic-religious and imaginary aspects of the story of Hamzehnameh in comparison with Abu Muslim-Nameh

However, research has been done on the historical aspect of the heroes of classical literary works, less effort has been made to identify literary works, especially the characters and heroes of medieval fiction with regard to its cultural aspects, in order to explain the factors and context of the main discourses and cultural subdiscourses of such works. The subject of this article is the study of the discourse systems in Hamznameh, one of the most important and influential works in the medieval history of the Islamic world, what is its relationship with other cultural, religious and even political discourses and other stories of that era such as Abu Muslimnameh. To do this, it must be described, interpreted and explained in an appropriate way. It seems that Laclau and Moff’s theory, which is suitable for analyzing literary and fictional works, and with the help of threestage semiotics (Soltani, 2014) can represent the hidden layers of this work and with providing a suitable model, can observe the reasons for the formation of this story and subdiscourses of Islamic, Iranian, and Arabic culture in the context of two ShiiteSunni discourses that how storytellers of different religions have shown the intellectual and religious confrontations of their own period in this work. This article intends to describe and explain the three aspects of Hamza historical, epicreligious and fictional (story) that led to the formation of one of the most important stories in the Middle Ages of the Islamic world and its narrative covers a wide range of several centuries with the help of library sources.