جریان شناسی تاریخی «حکمِ خمسِ ساداتِ مادری»در فقه امامیه

در عصر جاهلیت، اشخاص به پدرانشان منتسب می‌شدند و زنان، تنها ظرف پرورش فرزند، محسوب می‌شدند و هیچ نقشی در نسب فرزند خود نداشتند. خداوند متعال با نزول سوره کوثر، تصور جاهلی در مورد زنان را ابطال نمود و با انتساب حضرت عیسی; به حضرت ابراهیم; از جانب مادر، مقام زنان را همچون مردان، متعالی داشت. در این میان تصور می‌شود صدور برخی احکام در فقه امامیه، مانند حکم فقهی «عدم جواز اعطای خمس به کسانی که مادرشان سیده هستند» شائبه تحقیر شان زنان را در پی داشته است. روش این پژوهش، تاریخی تحلیلی و جمع‌آوری اطلاعات، کتابخانه‌ای است.  نویسنده با واکاوی شاخصه‌های سیادت در متون تاریخی و فقه امامیه، برخی وجوه تعامل و تناقض این حکم فقهی را با قرآن و سنت، مورد بحث و بررسی قرار داده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد آنچه که مبنای صدور حکم خمس سادات مادری قرار گرفته است با آیات قرآن و سیره اهل بیت= و موازین علمی امروزی سازگاری و توافق ندارد؛ مشهور فقهای امامیه در تخصیص خمس، مبتنی بر امری عرفی و قراردادی (بنونا بنو ابنائنا و بناتنا بنوهن ابناء الرجال الاباعد)، انتساب پدری به هاشم را معیار سیادت دانسته‌اند.

Historical study on The commandment of Khums about mother Sayyeds In Imami jurisprudence

In the age of ignorance, people were attributed to their fathers and women were considered the only means of raising a child and had no role in the lineage of their children. With the sending of Surah Kawthar, God abrogated the ignorant image of women and with the attribution of Jesus (by his mother) to Abraham (PBUT) ، he held the status of women as prominent as men. In the meantime, it is thought that some edicts in Imami jurisprudence, such as the jurisprudential edict: & khums should not be paid to those whose mother is a Sayyed& has led to the humiliation of the dignity of women. The method of this research is historical analysis and data gathering is in library. By analyzing the characteristics of siadat in historical texts and Imami jurisprudence, the author has studied some aspects of the interaction and contradiction of this jurisprudential edict with the Qur’an and Sunnah. The findings of the research show that what is the basis for issuing the edict of Khums about mother Sayyeds is not compatible with the verses of the Qur’an and the manners of the Ahl alBayt and modern scientific standards. The most of Imami jurists in allocating khums, based on a customary and contractual matter (our sons and sons of our sons and our daughters are ours but sons of daughters are not mine ), have considered the attribution of a father to Hashem as a criterion of siadat.