مطالعهٔ روابط ترامتنی در موسیقی کلاسیک ایرانی مطالعهٔ موردی: بخش‌های متر آزادِ آلبوم نوا مرکب‌خوانی

     ژرار ژنت در نظریهٔ ترامتنیت به تقسیم‌بندی نوع روابط میان متون مختلف پرداخته‌ که طی این سال‌ها مد نظرِ بسیاری از پژوهش‌گران حوزه‌های مختلفِ هنر نیز قرار گرفته ‌است. اما تحلیل و بررسیِ متون موسیقایی با رویکرد ترامتنیت، به‌ویژه در موسیقی کلاسیک ایرانی، برخوردی نو با اثر محسوب می‌شود و جای خالی آن در میان مطالعات میان‌رشته‌ای در این حوزه بسیار محسوس است. طی یک قرن اخیر متن ردیف با وجود روایات مختلف همواره مرجعی پراهمیت در خلق آثار موسیقایی، به‌ویژه گونهٔ متر آزاد بوده‌ است. در این پژوهش سعی شده‌ تا با رویکردی ساختارگرا و روشی توصیفی- تحلیلی و تطبیقی با استفاده از متون کتابخانه‌ای به شرح و تحلیل این ارتباطات با استفاده از تقسیم‌بندیِ پنج‌گانهٔ نظریهٔ ترامتنیتِ ژرار ژنت، با بخش‌های متر آزاد آلبوم نوا مرکب‌خوانی که یکی از آثار مهم و جاودانه در تاریخ موسیقی کلاسیک ایران می‌باشد، پرداخته شود. نویسندگان به معرفی تقسیم‌بندی جدیدی از انواع مرکب‌پردازی (ثابت، نزدیک، میانی و دور) بر حسب برخوردهای موسیقایی در نمونهٔ مورد مطالعه و انواع روابط ترامتنی (بینامتنیت، پیرامتنیت، فرامتنیت، سرمتنیت و بیش‌متنیت) با متون ردیف‌ مرجع از نوع سازی و آوازی که در این پژوهش به ترتیب ردیف‌های میرزا عبدالله و عبدالله دوامی در نظر گرفته شده است، پرداخته‌اند. نتایج حاصل از این پژوهش، به منظور توسعهٔ دامنهٔ مطالعات نظری و تنوع در تولیدات از جنبهٔ عملی با هدف مراودهٔ عمل و نظر در موسیقی کلاسیک ایران کاربرد دارد. همچنین ضرورت و اهمیت اهتمام‌ورزی در ایجاد دگرگونی‌های متنوع در چینش مُدال، به‌منظور ایجاد چرخه‌های جدید فرمال و مبتنی‌بر ریشه‌های نظام دستگاهی را نشان می‌دهد. 

a study of intertextual relationships in iranian classical music case study: non-metric sections of the album nava morakabkhani

      gérard genet’s theory of transtextuality categorizes multiple types of relationships between texts and has been the subject of numerous studies in various fields of art throughout past years. but the analysis and review of musical texts with the approach of transtextuality, especially in iranian classical music, could be considered a new approach to this field. during the last century, despite various narratives, the radif text has always been an important reference in the creation of musical works, particularly in non-metric musics. this paper, with a structuralist approach, a descriptive-analytical/comparative method, by means of library texts, and by using the five-fold division of gérard genet’s theory of transtextuality tries to describe and analyze the connections between the non-metric sections of the album nava morakabkhani, which is one of the most important works in the history of iranian classical music, with radif. by introducing a new division of compositional types (fixed, close, middle and distant) according to musical encounters in the studied sample and types of intratextual relationships (intertextuality, paratextuality, metatextuality, architextuality, and hypertextuality) with the texts of reference radifs, respectively those of mirza abdullah and abdullah davami, the authors have studied and proposed the possibility of new types of morakabnavazi. the results of this research could be used to develop theoretical studies and diversity in musical productions from a practical aspect with the aim of providing mutual exchanges between theory and practice in iranian classical music. it also shows the necessity and importance of diligence in creating various transformations in the modal arrangement for creating new formal cycles based on the roots of the dastgah system.