پژوهشی در تدوین اصول سبک‌شناسی نقاشی ایران (بر پایهٔ تحلیل تطبیقی مبانی سبک‌شناسی ارنست گومبریش، شیلا کنبی، و بازل گری)

     مطالعات سبک‌شناسی به منزلهٔ یکی از رویکردهای بنیادین در تاریخ‌نگاری هنر، نقشی اساسی در فهم و تبیین تحولات تاریخی آثار هنری ایفا می‌کند. همسو با این، به منظور فهم بهتر تاریخ نقاشی ایران لازم است مبانی منسجمی برای سبک شناسی تعیین و بر مبنای آن روند تحولات این هنر در طی دوران اسلامی تدوین شود. برخی از مورخان، مانند بازل گری و شیلا کنبی، تاریخ نقاشی ایرانی را بر پایهٔ روشی منسجم روایت کرده اند که شناسایی اصول آنان می تواند در این امر موثر باشد. بدین منظور، در این پژوهش نظریهٔ سبک ارنست گومبریش، به‌عنوان الگویی برای سبک شناسی، با اصول سبک شناسی بازل گری و شیلا کنبی تطبیق داده شد تا از طریق کشف شباهت ها و تفاوت های این نظریه با اصول تاریخ نگاری این دو مورخ، چهارچوبی برای سبک شناسی نقاشی ایرانی استخراج شود. روش پژوهش توصیفی و با بهره‌گیری از تحلیل محتوای کیفی، به مقایسهٔ نظام‌مند رویکردهای این سه پژوهشگر در چهار سطح مبانی نظری، روش‌شناسی تحلیل سبک، معیارهای سبک‌شناسی و شیوهٔ روایت تاریخی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد گومبریش با رویکردی روان‌شناختی و با تاکید بر مفهوم طرحواره، سبک را برآیند تعامل میان طرحواره‌های ذهنی هنرمند و شرایط بیرونی می‌داند؛ درحالی که کنبی با رویکردی تاریخی-اجتماعی بر نقش نهادهای حامی هنر و بسترهای اجتماعی تمرکز می‌کند و گری با محوریت سنت‌های تکنیکی و کارگاهی، اهمیت تداوم سنت‌ها در شکل‌گیری سبک‌ها را برجسته می‌سازد. این تفاوت‌های بنیادین در مبانی نظری، به تمایزهایی چشمگیر در روش‌شناسی و شیوهٔ روایت تاریخی منجر شده است. پژوهش حاضر با تحلیل این تمایزها، چهارچوبی تلفیقی پیشنهاد می‌کند که ضمن بهره‌گیری از نظریهٔ گومبریش در تحلیل سازوکارهای روان‌شناختی، از روش‌شناسی کنبی در مستندسازی تاریخی و از رویکرد گری در شناخت سنت‌های تکنیکی استفاده می‌کند. این چهارچوب تلفیقی می‌تواند به درک جامع‌تری از  پیچیدگی‌های سبکی در هنر ایران، به‌ویژه در مطالعهٔ سنت‌های هنری، همچون نقاشی گل و مرغ که در آن جنبه‌های صوری، روان‌شناختی، تاریخی و تکنیکی به شکلی پیچیده درهم تنیده‌اند، منجر شود.

research on developing principles of iranian painting stylistics (based on comparative analysis of ernst gombrich, sheila canby, and basil gray's stylistic approaches)

     stylistic studies, as one of the fundamental approaches in art historiography, play a crucial role in understanding and explaining the historical evolution of artworks. therefore, for a better understanding of iranian painting history, it is necessary to establish coherent principles for stylistics and formulate the development of this art throughout the islamic period accordingly. some art historians, such as basil gray and sheila canby, have narrated the history of iranian painting based on systematic methods, and identifying their principles can be effective in this endeavor. to this end, this research compares ernst gombrich’s theory of style, as a model for stylistics, with basil gray and sheila canby’s stylistic principles to extract a framework for iranian painting stylistics by discovering the similarities and differences between this theory and these two historians’ historiographical principles. the research method is descriptive, employing qualitative content analysis to systematically compare these three scholars’ approaches across four levels: theoretical foundations, stylistic analysis methodology, stylistic criteria, and historical narrative approach. the research findings reveal that gombrich, with a psychological approach emphasizing the concept of schema, views style as the outcome of interaction between artists’ mental schemas and external conditions; whereas canby, with a socio-historical approach, focuses on the role of art patronage institutions and social contexts, and gray, centering on technical and workshop traditions, emphasizes the importance of tradition continuity in style formation. these fundamental differences in theoretical foundations have led to significant distinctions in methodology and historical narrative approaches. through analyzing these distinctions, this research proposes an integrative framework that utilizes gombrich’s theory in analyzing psychological mechanisms, canby’s methodology in historical documentation, and gray’s approach in understanding technical traditions. this integrative framework can lead to a more comprehensive understanding of stylistic complexities in iranian art, particularly in studying artistic traditions like gol-o-morgh painting, where formal, psychological, historical, and technical aspects are intricately interwoven.