ارائه الگوی خصوصی‌سازی بنگاه‌های دولتی با تاکید بر عوامل مالی و غیرمالی (مطالعه موردی ایران)

اهداف: نظر به مسائل مهمی مانند جهانی شدن و ایجاد محیط رقابتی و کوچک‌سازی دولت‌ها، در کشور ما نیز بیش از بیش نیاز به مقوله خصوصی‌سازی، نیاز به مطالعه امکان‌سنجی است. بررسی‌هایی که در این مورد صورت گرفته بیش‌تر به جنبه‌های کارایی و اقتصادی مسئله پرداخته‌اند. در این پژوهش سعی شده است تا معیارها و عوامل مالی و غیرمالی تاثیرگذار بر خصوصی‌سازی بررسی شوند تا یک مدل بهینه از خصوصی‌سازی با توجه به معیارها و عوامل مالی و غیرمالی ارائه شود. روش‌شناسی: این پژوهش با استفاده از روش دلفی و مدل‌سازی تفسیری ساختاری، از روش‌های هدفمند، تبیینی و اکتشافی برای تعیین الگوهای خصوصی‌سازی با تاکید بر معیارها و عوامل مالی و غیرمالی استفاده کرده است. گردآوری داده‌های این پژوهش، ترکیبی از مطالعات قبلی و داده‌های به‌دست‌آمده از تکنیک دلفی از مدیران و سیاست‌گذاران سازمان‌های خصوصی‌سازی بود. یافته‌ها: شش معیار به عنوان مولفه‌های خصوصی‌سازی شامل عوامل اقتصادی، معیارهای مالی و حسابداری، عوامل سیاسی، ارتقای بخش خصوصی، عملکرد دولت و ابعاد فرهنگی و عمومی شناسایی شد. یک رویکرد سلسله‌مراتبی برای ایجاد یک ساختار درختی، ارزیابی گزینه‌ها بر اساس معیارها و ارزیابی معیارها بر اساس تابع هدف استفاده شد. سپس از نرم‌افزار expert choice برای اولویت‌بندی و ارائه مدلی بهینه در این زمینه استفاده شد. نتیجه‌گیری: بر اساس بررسی‌های مبانی نظری و داده‌های جمع‌آوری‌شده از کارشناسان سازمان خصوصی‌سازی و پس از بررسی‌های انجام‌شده بر روی پرسشنامه مقایسه‌های زوجی معیارهای مورد بررسی، نتایج نشان می‌دهد که عوامل سیاسی با مقدار 0.226 در اولویت اول از مولفه‌های خصوصی‌سازی قرار گرفته و نیازمند توجه بیشتر کارشناسان است، در رتبه‌های بعدی عوامل اقتصادی با ارزش 0.202 در رتبه دوم، ابعاد فرهنگی و عمومی با ارزش 0.191 در رتبه سوم، معیارهای مالی و حسابداری با ارزش 0.171 در رتبه چهارم، ارتقای بخش خصوصی با ارزش 0.119 در رتبه پنجم و درنهایت عملکرد دولت با ارزش 0.084 در رتبه ششم اولویت‌بندی مولفه‌های خصوصی‌سازی با تاکید بر عوامل مالی و غیرمالی قرار گرفته‌اند. همچنین نرخ سازگاری 0.007 در محدوده قابل قبولی قرار دارد. با توجه به بررسی‌های به عمل آمده از تحلیل ساختاری تفسیری و تحلیل مجدد یافته‌های پژوهش از 6 بعد اصلی شناخته شده در زمینه مولفه‌های خصوصی‌سازی در مدلی با سه سطح به عنوان الگوی مولفه‌های خصوصی‌سازی با تاکید بر معیارها و عوامل مالی و غیرمالی معرفی می‌شود. بر این اساس عوامل سیاسی در بالاترین سطح و عوامل اقتصادی، معیارهای مالی و حسابداری و ارتقای بخش خصوصی در سطح دوم و عملکرد دولت و ابعاد فرهنگی و عمومی در رتبه سوم سطح الگوی مولفه‌های خصوصی‌سازی با تاکید بر عوامل مالی و غیرمالی قرار گرفتند، دلیل این تفاوت به نسبت تحلیل سلسله‌مراتبی را می‌توان در آن جستجو کرد که مدل تحلیل ساختاری تفسیری به دنبال الگوی بهینه یک موضوع است و تحلیل سلسله‌مراتبی به دنبال تعیین اولویت هر یک از معیارها است. این نتایج پتانسیل تاثیرگذاری بر تصمیم‌گیری‌ها در بخش خصوصی را دارد و برای نجات‌بخش خصوصی از ناکارآمدی، اولویت‌بندی مولفه‌های مالی و غیرمالی خصوصی‌سازی می‌تواند منجر به تغییر در شیوه‌های تصمیم‌گیری فعلی مدیران برای بخش خصوصی‌سازی شود.

presenting a privatization model for state-owned enterprises with an emphasis on financial and non-financial factors (a case study of iran)

objectives: given significant issues such as globalization, the creation of a competitive environment, and government downsizing, the need for privatization feasibility studies in our country has become increasingly evident. previous studies have primarily focused on the efficiency and economic aspects of privatization. this research aims to examine the financial and non-financial criteria and factors influencing privatization to propose an optimal privatization model based on these criteria. methodology: this study employs the delphi method and interpretive structural modeling (ism), utilizing purposive, explanatory, and exploratory approaches to determine privatization patterns with an emphasis on financial and non-financial factors. data collection involved a combination of previous studies and information gathered through the delphi technique from managers and policymakers in privatization organizations.findings: six key criteria for privatization were identified: economic factors, financial and accounting criteria, political factors, private sector development, government performance, and cultural and public dimensions. a hierarchical approach was used to create a tree structure, evaluate options based on criteria, and assess the criteria based on the objective function. the expert choice software was then utilized for prioritization and the development of an optimal model.conclusion: based on theoretical studies and data collected from privatization organization experts, the results from pairwise comparison questionnaires indicate that political factors rank highest among privatization components with a score of 0.226, requiring the most attention from experts. economic factors (0.202) rank second, followed by cultural and public dimensions (0.191), financial and accounting criteria (0.171), private sector development (0.119), and finally, government performance (0.084) in the prioritization of privatization components with an emphasis on financial and non-financial factors. the consistency ratio of 0.007 falls within the acceptable range.interpretive structural modeling (ism) results, combined with reanalyzing the study’s findings, introduced a three-tier model for privatization components. political factors were positioned at the highest level, followed by economic factors, financial and accounting criteria, and private sector development in the second level. government performance and cultural and public dimensions were categorized in the third level. the distinction between ism and hierarchical analysis is that ism seeks to develop an optimal model, whereas hierarchical analysis focuses on determining the priority of each criterion. these findings have the potential to influence decision-making in the private sector, and prioritizing financial and non-financial privatization components could lead to shifts in current decision-making approaches for privatization.