مفهوم‌سازی جهاد در قرآن کریم و تمایز معنایی آن با قتال (با تاکید بر آیۀ 73 سورۀ توبه)

«جهاد» و «قتال» دو مفهوم قرآنی هستند که معنای مبارزه، جنگ و ستیز را تداعی می‌کنند. از طرفی، قرآن کریم با ساختار ویژۀ خود، از به کاربردن هر مفهومی، مقصودی ویژه را دنبال می‌کند و به‌راحتی نمی‌توان هر مفهومی را به‌جای مفهوم دیگر به کار گرفت. پژوهش حاضر، با روشی تحلیلی انتقادی و با رویکردی قرآن‌محور، سعی می‌کند «مفهوم‌سازی» قرآن در بحث جهاد را بهتر نمایان کند و در مواردی به نقد و بررسی آرای مفسران نیز اشاره کند. یک‌سویه بودن مفهوم جهاد، مکی و مدنی بودن آن، به‌کارگیری لفظ مجاهد، پیوند جهاد با هجرت، بی‌حدومرز بودن آن و موارد دیگر، حکایت‌گر مفهوم‌سازی ویژۀ قرآن در مقولۀ جهاد هستند. نتایج نشان می‌دهد به‌کارگیری این مفهوم در بافتار قرآنی آن به منظور خاصی صورت گرفته است؛ بنابراین، می‌توان در آیاتی که فضای جنگ را نیز ترسیم می‌کنند، مفهوم جهاد را به معنای نوعی «مبارزه» در نظر گرفت که هر فعالیت‌ و کنش و واکنشی را شامل شود و از طرفی، با توجه به بار ارزشی و اسلامی آن، تمام مقدمات لازم جهاد تلقی شوند؛ بنابراین، هر تلاش خالصانه‌ای از جانب مسلمانان برای هر گونه رویارویی با مشرکان و منافقان و در صورت نیاز، پیکار با مشرکان و در یک کلام، هر نوع مبارزه‌ای که بتواند «فی سبیل ‌الله» باشد و از «صد عن سبیل الله» ممانعت کند، جهاد قرآنی است؛ چنان‌که قتالی که این‌گونه باشد، مصداق جهاد است.

the conceptualization of jihad in the holy qur’an and its semantic distinction from qital (with emphasis on verse 73 of surah at-tawbah)

due to linguistic and semantic complexities of some verses of the qur’an, jihad and qital are two qur’anic concepts that evoke the meaning of struggle, war, and conflict. on the other hand, the holy qur’an, with its unique structure, seeks a specific purpose with each concept, and one cannot easily replace one concept with another. this research, using an analytical-critical method and a qur’an-centered approach, aims to illuminate better the qur’anic conceptualization of jihad and, in some cases, critiques and examines the views of interpreters. the unidimensional nature of jihad, its meccan and medinan contexts, the use of the term mujahid, the connection between jihad and patience and migration, its unlimited nature, and other factors all reflect the special conceptualization of jihad in the qur’anic context. the findings suggest that the use of this concept in its qur’anic context serves a specific purpose. therefore, in verses that also depict the atmosphere of war, jihad can be considered as a form of struggle encompassing all activities, actions, and reactions. additionally, given its ethical and islamic significance, all necessary prerequisites for jihad are included. thus, any sincere effort by muslims to confront polytheists and hypocrites, and if necessary, to fight polytheists, can be considered jihad. in summary, any type of struggle that can be in the way of allah and prevents hindrance to the way of allah is considered qur’anic jihad, as is the type of fighting that fits this definition.