بررسی و نقد دیدگاه جان برتون در دشواری‏های نحوی قرآن

پاره‏ای از آیات قرآن به دلیل پیچیدگی‏های ادبی و معنایی همواره محل تامل اندیشمندان اسلامی بوده‏اند و نظراتی متعدد را نسبت به آن ارائه کرده‏اند. گوناگونی دیدگاه ایشان دربارۀ دشواری‏های دستوری برخی از واژگان قرآن بستری را فراهم کرده است تا تعدادی از پژوهش‏های پژوهشگران غربی که در سده‏های گذشته در رابطه با قرآن و زبان قرآن پدید آمده‏اند بر آن دشواری‏ها تمرکز یابند. جان برتون از جملۀ مستشرقان قرآن‏پژوهی است که با تدوین مقاله‏ای با عنوان «اشتباهات نحوی قرآن» در مواجهه با برخی از واژگان دشوار متن قرآن آن‏ها را از اشتباهات زبانی پیامبر برمی‏شمارد. وی استناد به اخباری که بر اساس آن‏ها دشواری‏های نحوی برخی از آیات قرآن از جمله آیات 177 سورۀ بقره، 162 سورۀ نساء، 69 سورۀ مائده و 64 سورۀ طه ناشی از خطای کاتبان وحی برشمرده شده‏اند را رد کرده است و این به اصطلاح خطاهای زبانی را به صادرکنندۀ آیات یعنی شخص پیامبر اکرم (ص) منتسب می‏داند. این نوشتار بر آن است تا با روش توصیفی - تحلیلی رویکرد جان برتون را هم از نظر محتوا و هم از نظر ساختار بررسی و در نهایت یادآور کند که دیدگاه او از عدم توجه به تاریخ تدوین دانش‏های زبانی پس از تدوین مصحف و بی‏توجهی به مصدر قرائت‏ها و آرای نحویان شکل گرفته است.

the critique of john burton’s view on syntactic difficulties of the qur’an

due to their linguistic and semantic complexities, some verses of the qur’an have always been a subject of reflection for islamic scholars, who have offered various interpretations. the diversity of opinions among commentators on the grammatical challenges of certain qur’anic words has provided a basis for western researchers to focus their studies on these difficulties, particularly in recent centuries. john burton is one of the orientalist qur’an scholars who, in an article titled linguistic errors in the qur’an considers some of the challenging words in the qur’an to be linguistic errors made by the prophet. he dismisses reports attributing the grammatical difficulties of certain verses—such as verses 177 of surah al-baqarah, 162 of surah an-nisa, 69 of surah al-ma’idah, and 64 of surah taha—to the mistakes of the scribes of revelation, and instead assigns these so-called linguistic errors to the prophet muhammad (pbuh). this article aims to examine john burton’s approach both in terms of content and structure, using a descriptive-analytical method, and to ultimately highlight that his perspective arises from a lack of attention to the historical development of linguistic sciences after the compilation of the qur’an and disregard for the sources of qur’anic readings and the views of grammarians.