نقش حاکمیت و حامیان زنان در بهبود سطح سلامت زنان ایرانی متاثر از تغییرات دنیای مدرن در دورهٔ قاجار و پهلوی (1226ش-1357ش)

توجه به موضوع سلامت زنان به عنوان نیمی از جمعیت کشور از یک سو و نقش این گروه در تامین نیازهای سایر اعضای خانواده از سوی دیگر موجب شده است تا حاکمان نگاه ویژه‌ای به زنان و سلامت آنان داشته باشند. عواملی نظیر پراکندگی جغرافیایی، تمرکز جمعیت در نواحی روستایی و عشایری در ایران، توسل به طبیبان سنتی برای درمان، رسم ازدواج زودهنگام دختران در کنار اولویت نداشتن موضوع سلامت زنان موجب شده است تا زنان ایرانی در طول تاریخ با مشکلات متعددی در حوزهٔ سلامت روبه‌رو شوند. ورود ایران به عصر جدید و رویارویی مردم، به‌ویژه روشنفکران و حاکمان، با مفاهیم دنیای مدرن در دورهٔ قاجار و پهلوی اما نقطهٔ شکافی عمیق در جریان فوق به حساب می‌آید. پژوهش پیش رو در پی بررسی این مساله است که موضوع سلامت زنان ایرانی به‌دنبال ورود و پیاده سازی کدام عناصر دنیای مدرن مورد توجه قرار گرفته و چگونه نظم پیشین دستخوش تغییر شده است؟ پژوهش حاضر با استفاده از شیوهٔ اسنادی و کتابخانه‌ای در تلاش است تا روند تخصصی شدن نگاه به موضوع سلامت زنان ایرانی را از دریچهٔ مواجههٔ ایرانیان با دنیای مدرن و نقش حاکمان و فعالان اجتماعی در دورهٔ قاجار و پهلوی تبیین کند. یافته‌های پژوهش حاضر نشان می دهد که شکل‌گیری جنبش مشروطه و تاسیس نهادهای قانون‌گذار، بر‍پایی تشکل‌های حامی زنان، توجه به آموزش زنان و دختران، عهده‌دار شدن ارائهٔ خدمات حوزهٔ سلامت زنان توسط دولت و همراهی حاکمیت با جریان‌ها و سازمان‌های بین‌المللی حامی زنان در دورهٔ مورد بحث توانسته است برای نخستین بار سلامت زنان را به مثابهٔ یک مساله (problem) پیش روی دولت و حامیان زنان قرار دهد. سامان دادن به این اقدامات در شرایط فقدان حمایت حاکمیت و نهادهای ذی ربط در دورهٔ قاجار، بر دوش اندک فعالان حوزهٔ زنان و نخستین تشکل‌ها بوده است. در سایهٔ سیاست تمرکز قدرت و تلاش حاکمیت پهلوی اول و دوم با هدف اجرایی سازی گفتمان‌های تجدد و توسعه در کشور، حاکمیت برنامه‌های حمایت از سلامت زنان را نیز عهده دار شده و حتی هدایت تشکل‌ها را نیز در دست خود گرفت.

the role of the government and women's advocates in improving the health of iranian women affected by the changes in the modern world during the qajar and pahlavi periods (1848-1979)

attention to the issue of women's health as half of the country's population on the one hand and the role of this group in meeting the needs of other family members on the other has caused rulers to have a special view of women and their health. the present research, as a study in the field of medical history, seeks to examine the issue of which elements of the modern world have been considered in light of the arrival and implementation of the modern world and how the previous order has changed? the present research, using documentary and library methods, attempts to explain the process of specialization in the view of the issue of iranian women's health through the lens of iranians' encounter with the modern world and the role of rulers and social activists in the qajar and pahlavi periods 1357 1226 ah the findings of this study show that the formation of the constitutional movement and the establishment of legislative institutions, the creation of organizations supporting women, attention to the education of women and girls, the government's responsibility for providing women's health services, and the government's cooperation with international movements and organizations supporting women have been able to place women's health as a problem for the government and women's advocates for the first time in the period under review