بررسی منشا زائوم‌ها در غزلیات شمس با تکیه بر آرای کارل گوستاو یونگ

در مطالعه و بررسی غزلیات شمس با ابیاتی مواجه می‌شویم که موسیقیایی، امّا فاقد معنایی خاص هستند. عبارات این ابیات که در برخی از پژوهش‌ها، با نگرشی فرمالیستی، زائوم یا فراخرد نامیده شده‌اند، بحث‌ها و چالش‌های فراوانی در میان پژوهشگران برانگیخته‌اند. دریافت پاسخ این پرسش که منشا روان‌شناختی سرایش چنین ابیاتی چیست و ریشه در چه رویدادهایی در زندگی مولانا دارد، یکی از مباحثِ دارای اهمیّت و ضرورت ویژه است. در پژوهش پیش‌رو با رویکرد تحلیلی توصیفی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای و به ویژه با بهره‌گیری از اندیشه‌های روان‌شناختی کارل گوستاو یونگ به بررسی این ابیات خواهیم پرداخت. بدنه‌ اصلی مقاله را بررسی روان‌شناسانه‌ ابیاتی از مولانا تشکیل می‌دهد که می‌تواند مصداقی از زائوم باشد. برآیند این پژوهش، کشف پیوند تنگاتنگی است که در میانۀ این زائوم‌ها با نمود کهن‌الگوی دیونیسوسی وجود دارد و از رویدادهای تراژیک زندگی مولانا سرچشمه می‌گیرد؛ رویدادهایی که بر شکل‌گیری اشعار فاقد معنا امّا موسیقیایی غزلیات شمس، تاثیر مستقیم گذاشته است. بر این اساس، ابیات زائوم‌گونۀ مولانا، ریشه در ضمیر ناخوداگاه جمعی شاعر دارد و حاصل تجلی کهن‌الگوی دیونیسوسی وی در پی رویدادی تراژیک، یعنی دوری دفعی از شمس تبریزی است.

analyzing the origin of zaum in the book of shams based on the theory of carl gustav jung

in the study of divan-i shams-i tabrizi, we encounter examples that have music, but they have no meaning. these examples, which some formalists call za'um, have raised many controversies and challenges among scholars. one of the key issues is to understand the question of what the genealogy is and how it is based on what events occur in rumi's life. in a leading research with a descriptive analytical approach, we will examine these issues by relying on karl jung's psychological thoughts. the main body of the paper is the psycho-psychological study of poetry from rumi, which can be an example of za'um. the result of this study is the discovery of a close link that comes with the archetype of dionysus in the midst of these verses and comes from the tragic events of rumi's life. the events that have influenced the poems without meaning and musical in divan-i shams-i tabrizi. based on this, these verses of rumi are rooted in the collective unconscious of the poet and the result of the manifestation of his archetypal dionysian model. this manifestation took place after a tragic event.