تاملی در روایت تاریخی بابایی ابن لطف یهودی بر افول قدرت محمدبیگ (وزیر شاه عباس دوم صفوی)

محمد بیگ وزیر اعظم شاه عباس دوم ،یک ارمنی مسلمان بود که از سال ( 1064 تا 1071ق) این مقام را بر عهده داشت.کتاب بابایی بن لطف از منابع یهودی دوره صفویه است که دلیل برکناری محمد بیگ را تعصبات دینی و عدم تسامح وزیر نسبت به یهودیان می داند و بالحنی اغراق آمیز و حماسه گونه از افول این وزیر سخن می گوید. برخی از منابع دوره صفویه نیز متاثر از این دیدگاه هستند. اما به نظر می رسد که خود شاه علاقه چندانی به این رویکرد نداشته ، بلکه اقدامات خودسرانه و عاری از مصلحت اندیشی محمدبیگ باعث سقوط وی در دوره سلطنت شاه عباس دوم شد. مقاله با روش توصیفی تحلیلی بر مبنای مطالعه تطبیقی منابع تاریخی دوره صفویه، عملکرد محمدبیگ در دوران وزارتش از یک سو و نگرش منابع دوره صفوی به موازات منبع یهودی فوق را مورد بررسی قرار می دهد. مقاله به طرح این سوال پرداخته که عوامل افول قدرت محمد بیگ از وزارت شاه عباس دوم چیست ؟ فرض اصلی پژوهش آن است که براساس دیدگاه این منبع یهودی که بیشتر منابع غیرفارسی دوره صفویه نیز متاثر از این دیدگاه هستند تدابیر متعصبانه دینی محمدبیگ در آزار یهودیان ، عامل افول قدرت وی بوده. اما به نظر می رسد اعتماد و آزادی عمل فراوان شاه عباس دوم به محمد بیگ در اداره امور مملکت و اقدامات اقتدارگرایانه محمدبیگ علیه رقبای سیاسی ،زمینه های افول و برکناری او را از وزارت فراهم نمود.

a reflection on the historical narration of jewish baba'i ibn lotf on the decline of the power of mohammad beig (minister of shah abbas ii safavid)

mohammad beig, the grand minister of shah abbas ii, was a neo muslim armenian who held this position from 1064 to 1071 ah. babai ibn lotf's work, one of the jewish sources of the safavid period, considers the reason for mohammad beig's dismissal to be religious prejudices and the minister's intolerance towards jews, and speaks of the minister's decline in an exaggerated and epic tone. some sources from the safavid period are also influenced by this view, but it seems that the shah himself was not very interested in this approach, and rather, mohammad beig's arbitrary and unwise actions led to his downfall during the reign of shah abbas ii. the article, using a descriptive analytical method based on a comparative study of historical sources from the safavid period, examines the performance of mohammad beig during his ministry on the one hand and the attitude of the safavid period sources with an emphasis on the aforementioned jewish source. accordingly, the main question raised in the article is to what extent do babai ibn lotf's opinions on the factors behind the decline of mohammad beig's power from the ministry of shah abbas ii (for example, the minister's religious prejudices) correspond to the safavid sources? the research hypothesis based on the main question raised is that mohammad beig's fanatical measures in persecuting jews were among the important factors in the decline of his power, based on the perspective of this jewish source and european sources of the safavid period. however, the main reason; mohammad beig's excessive freedom of action in managing the affairs of the country and his ambitious actions against political rivals, provided the grounds for his decline and dismissal from the ministry.