تجلی تاریخی حضرت جعفر بن ابی طالب (ع) در شعر کهن فارسی

جعفر بن ابیطالب (ع) از چهره های شاخص اسلامی است که در فرهنگ فارسی جایگاه رفیعی دارد. شرح هجرت حضرت جعفر (ع) به حبشه و داستان رویارویی ایشان با فرستادگان مشرکین مکه در مقابل نجاشی، حماسه ها و رشادت های او و داستان شهادت منحصر بفرد ایشان در گونه‌های مختلفی همچون مدح، اشعار اسطوره ای و حماسی، اشعار عرفانی، تاریخی و مراثی آمده است. قدیمی ترین اشعار فارسی درباره حضرت جعفر بیانگر سلحشوری و ازجان گذشتگی ایشان در راه خدا است و متاخرترین اشعار جنبه مرثیه و عزاداری دارد. به نظر می‌رسد منوچهری دامغانی، ابوحنیفه اسکافی و ناصرخسرو اولین شاعرانی باشند که ابیاتشان در مورد جعفر بن ابیطالب برجای مانده است؛ بخش اعظم اشعار فارسی درباره حضرت جعفر علیه السلام ارائه کننده تفسیر عرفانی از حوادث شهادت ایشان می باشد، در این پژوهش از بین ده ها شعر از شاعران کهن پارسی گوی فقط اشعاری مورد بررسی قرار گرفت که اشاره به واقعه ای تاریخی داشته و روایتی تاریخی درباره آن واقعه موجود باشد. مباهات به خویشاوندی ایشان، داستان هجرت به حبشه، سرایش شعر توسط ایشان، دلیری و جنگاوری ایشان، قطع دستان و اعطای بال های بهشتی به ایشان از جمله مواردی است که شاعران فارسی به آنها پرداخته اند و این اشعار اشاره به روایتی تاریخی دارند.

the historical manifestation of hazrat jafar ibn abi talib in old persian poetry

ja'far ibn abi talib is a prominent islamic figure who holds a high position in persian culture. the description of hazrat ja'far's migration to abyssinia and the story of his confrontation with the pagan envoys of mecca against negus, his epics and bravery, and the story of his unique martyrdom are presented in various genres such as praise, mythical and epic poems, historical, and lamentable poems. the oldest persian poems about hazrat jafar express his bravery and sacrifice for the cause of god, and the latest poems are in the nature of elegy and mourning. it seems that manouchehri damghani, abu hanifa iskafi, and nasser khosrow are the first poets whose verses about jafar ibn abi talib have survived; the majority of persian poems about hazrat jafar provide a mystical interpretation of the events of his martyrdom. in this study, out of dozens of poems by ancient persian speaking poets, only those poems that refer to a historical event and contain a historical narrative about that event were examined. the pride in his kinship, the story of his migration to abyssinia, his poetry, his bravery and warlikeness, the cutting off of his hands and the granting of heavenly wings to him are among the matters that persian poets have addressed, and these poems refer to a historical narrative.