بازنمایی فاطمیان در تاریخ‌نگاری دودمانی ایوبیان: پژوهشی برپایۀ مُفَرِّج‌الکُروب فی اخبار بنی‌اَیّوب ابن‌واصل

تاریخ فاطمیان را می‌توان در آثار گونه‌گون، از منابعِ موافق اسماعیلی گرفته تا منابعِ مخالف سنی و شیعی دوازده-امامی، بازجست. این مقاله بر یکی از منابع سنی یعنی مُفَرِّج‌الکُروب فی اخبار بنی‌اَیّوب متمرکز شده و با رویکرد «توصیفی–تحلیلی» و بر پایۀ مطالعات کتابخانه‌ای، این پرسش را پی‌گرفته که سیمای فاطمیان در این کتاب چگونه بازنمایده شده-است؟ اهمیت موضوع از آن جهت است که مفرج‌الکروب اساساً تاریخ دودمانی ایوبیان است و از این روی تحلیل بازنمایی سیمای فاطمیان در تاریخ دودمانی دشمنان و جانشینان ایشان، می‌تواند عیار دقیقی برای سنجش بی‌طرفی ابن‌واصل باشد. آنچه ابن‌واصل دربارۀ فاطمیان آورده، مشتمل بر برخی روایدادهای تاریخی، عقاید فاطمیان و ذکر برخی از اشعار سروده-شده درباره آنها است. در مسئله نسب فاطمیان دیدگاه ابن‌واصل بر رد انتساب ایشان به علویان است، امّا در ذکر روایت‌های تاریخی مرتبط با فاطمیان کمتر دست به ارزش‌داوری زده و بدون جانب‌داری از ایوبیان به ذکر رویدادها پرداخته‌است. با این همه به‌ هنگام ذکر عقاید و باورهای فاطمیان روایت او قالب ردیه‌نویسی گرفته و متضمن بدگویی از فاطمیان است.

representation of fatimids in ayyubid dynasty historiography a research based on mafaraj al-karub fi akhbar bani ayyub ibn wasil

the history of the fatimids can be found in various works, from pro-ismaili sources to anti-sunni and shia sources of twelver imams. this article focuses on one of the sunni sources, mufarij al-kuroob fi akhbar bani ayyub, and with a &descriptive-analytical& approach and based on library studies, it pursues the question of how the image of the fatimids is represented in this book? the importance of the issue is that mafarj al-karub is basically the dynastic history of the ayyubids, therefore, the analysis of the representation of fatimids’ image in the dynastic history of their enemies and successors can be an accurate benchmark for measuring ibn wasil’s impartiality. what ibn wasil brought about the fatimids includes some historical events, the fatimids’ opinions and mentioning some poems written about them. in the issue of the fatimids’ lineage, ibn wasil’s view is to reject their attribution to the alawites. but in mentioning the historical narratives related to the fatimids, he has done a little the value judgment and mentioned the events without favoring the ayyubids. however, in the course of mentioning fatimids’ opinions and beliefs, his narration takes the shape of writing refutation and includes dispraising of the fatimids.