ارزیابی کتاب های جغرافیایی اسلامی از دیدگاه زکریا بن محمد قزوینی(د. ٦٨٢ ق)

زکریا‌ بن‌محمد قزوینی (نام و نسب درست او، زکریا ‌بن ‌محمد‌ بن ‌محمود است) (د.682ق) در آثارالبلاد و اخبارالعباد، نخستین اثر جغرافیایی مسلمانان که پس از تشکیل و تثبیت دولت ایلخانان تالیف شده ، صرف نظر از اقتباسات بسیاری که بدون ذکر نام، از منابع مختلف کرده، از 12 اثر جغرافیایی، تالیف سده های چهارم تا ششم، با ذکر نام کتاب یا مولف، مطالبی را نقل کرده است. مسئله اصلی در این پژوهش، آن است که استفاده قزوینی از منابع جغرافیایی پیشین، بر پایه چه ترجیحات و معیارها و در واقع، حاصل چه رویکردهایی بوده است؟مولفان این مقاله، با استقصای همه ارجاعات قزوینی به منابع مذکور و مصرح خود و سنجش آنها با محتوای آن منابع، کوشیده اند پاسخی بدین مسئله بدهند. ازجمله یافته های این پژوهش، آن است که قزوینی آگاهانه منابع و مطالب منابع را گزینش کرده و این گزینش ها حاصل و نیز نشان نگرش او به جایگاه هر منبع بوده است. او خاصه آشنایی مستقیم و بلاواسطه جغرافیانویسان را از نشانه های اعتبار آثارشان می شمرد و از همین رو، گزارش نویسندگان در باره زادگاه و پرورشگاه خود یا در مورد مسیرهای سفرشان را معتبرتر از بقیه گزارش ها می انگاشت.

evaluation of islamic geographical books from the point of view of zakaria ibn muhammad qazvini (d. 682)

zakaria ibn muhammad qazvini (his correct name and ancestry is zakaria ibn muhammad ibn mahmud) (d. 682) in athar al-bilad va akhbar al-ebad, the first geographical work of muslims that was written after the formation and consolidation of the ilkhanate government, regardless of the many adaptations that are without mentioning names from various sources, he has quoted material from 12 geographical works, written in the 4th to 6th centuries, by mentioning the name of the book or the author. the main issue in this research is that qazvini's use of previous geographical sources was based on what preferences and criteria and actually the result of what approaches? the authors of this article have tried to give an answer to this problem by investigating all the references of qazvini to the mentioned sources and their statements and measuring them with the content of those sources. among the findings of this research is that qazvini consciously selected the sources and the contents of the sources and these selections were the result and also showed his attitude towards the position of each source; he especially considered the direct and unmediated familiarity of geographers as a sign of the validity of their works, and therefore he considered the authors' reports about their birthplace and upbringing or about their travel routes to be more reliable than other reports.