تحلیل نقش پلتفرم‌های دیجیتال در اشتغال‌زایی زنان در ساختارهای غیررسمی اقتصاد دیجیتال ایران

هدف: هدف این پژوهش، واکاوی نقش پلتفرم‌های دیجیتال در اشتغال‌زایی زنان در بستر اقتصاد غیررسمی ایران است. روش: با اتکا به رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی کلایزی، مصاحبه‌های عمیق نیم‌ساخت‌یافته‌ای با 17 زن فعال در پلتفرم‌های دیجیتال صورت گرفت. داده‌ها پس از پیاده‌سازی و بازخوانی مکرر، در قالب کدهای مفهومی دسته‌بندی و تحلیل شدند. یافته‌ها: در نتیجه، هفت مضمون اصلی از دل داده‌ها استخراج گردید: «استقلال مالی از مسیر دیجیتال»، «انعطاف‌پذیری زمانی و مکانی»، «احساس توانمندی و هویت حرفه‌ای»، «موانع ساختاری در اقتصاد غیررسمی»، «نقش پلتفرم‌ها در ایجاد فرصت برابر»، «چالش‌های فرهنگی و خانوادگی» و «پیوند بین مهارت‌آموزی و اشتغال‌زایی». نتیجه‌گیری: این یافته‌ها نشان می‌دهند که پلتفرم‌های دیجیتال، ضمن فراهم‌آوردن فرصت‌های نوین اشتغال برای زنان، می‌توانند به ارتقای حس خودکارآمدی و تقویت عاملیت اقتصادی آنان کمک کنند؛ با این‌ حال، تداوم موانع ساختاری و فرهنگی، دستیابی به عدالت جنسیتی دیجیتال را با چالش مواجه می‌سازد. پژوهش حاضر با تمرکز بر تجربه‌های زیسته زنان در اقتصاد پلتفرمی، به فهمی ژرف‌تر از ظرفیت‌ها و محدودیت‌های این زیست‌جهان نوین کمک می‌کند.

analyzing the role of digital platforms in creating employment for women in the informal structures of iran's digital economy

background and aim: the aim of this research is to explore the role of digital platforms in women’s employment in the context of the informal economy in iran. method: relying on a qualitative approach and colaizzi’s phenomenological method, semi-structured in-depth interviews were conducted with 17 women active in digital platforms. after implementation and repeated rereading, the data were categorized and analyzed in the form of conceptual codes. results: as a result, seven main themes were extracted from the data: “financial independence through the digital path”, “temporal and spatial flexibility”, “sense of empowerment and professional identity”, “structural barriers in the informal economy”, “the role of platforms in creating equal opportunities”, “cultural and family challenges”, and “the link between skills training and employment”.conclusion: these findings suggest that digital platforms, while providing new employment opportunities for women, can help promote a sense of self-efficacy and strengthen their economic agency; however, the persistence of structural and cultural barriers makes achieving digital gender justice a challenge. by focusing on women’s lived experiences in the platform economy, this study contributes to a deeper understanding of the potential and limitations of this new world.