شناسایی موانع روانشناختی و جامعه شناختی فرزندآوری در خانوارهای بدون فرزند و تک فرزند استان فارس

زمینه و هدف: با توجه به کاهش نرخ باروری و نگرانی از سالمندی جمعیت، این پژوهش با هدف پاسخ به این پرسش انجام شد که «موانع روان‌شناختی و جامعه‌شناختی فرزندآوری در میان زوج‌های جوان استان فارس کدام‌اند و این موانع چگونه بر تصمیم‌گیری آنان برای فرزندآوری تاثیر می‌گذارند؟». نتایج می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری‌های موثر جمعیتی و خانوادگی فراهم سازد.روش: این پژوهش کیفی با رویکرد نظریه داده‌بنیاد نظام‌مند اشتراوس و کوربین (1998) انجام شد. شرکت‌کنندگان شامل 15 زن و مرد متاهل زیر 36 سال با حداقل پنج سال سابقه ازدواج و وضعیت بدون فرزند یا دارای یک فرزند در استان فارس بودند که با نمونه‌گیری نظری به شیوه هدفمند و گلوله‌برفی تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته‌ عمیق گردآوری و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند.یافته‌ها: تحلیل داده‌ها نشان داد مقوله‌ محوری «ترس از آینده، احساس ناامنی و مانع‌پنداری» شامل نگرانی از آینده فرزندان، پذیرش مسئولیت و دیدن فرزند به‌عنوان مانع تحقق اهداف شخصی و حرفه‌ای است. عوامل محیطی مانند وضعیت اقتصادی، فرهنگی-اجتماعی، سیاسی، فضای مجازی، تجربه‌های دیگران و کمبود حمایت اجتماعی این موانع را تشدید می‌کنند.نتایج: زوج‌های جوان در جست‌وجوی رضایت بیشتر از زندگی، بر خودمختاری، آزادی فردی و مشارکت اجتماعی-حرفه‌ای تاکید دارند. این گرایش‌ها در بافت فرهنگی و اقتصادی کنونی به تاخیر آگاهانه فرزندآوری یا جایگزینی آن با فعالیت‌های لذت‌بخش و مراقبت از حیوانات خانگی منجر می‌شود. یافته‌های پژوهش می‌تواند در بازنگری سیاست‌های جمعیتی و تقویت ارزش‌های خانواده محور موثر واقع شود.

identifying psychological and sociological barriers to childbearing in childless and single-child households in fars province

background and aim: declining fertility rates and concerns about population aging highlight the need to understand barriers to childbearing. this study aimed to explore the psychological and sociological obstacles faced by young couples in fars province and how these barriers affect their childbearing decisions. findings may inform effective demographic and family policies.method: a qualitative study was conducted using strauss and corbin’s (1998) systematic grounded theory approach. fifteen married individuals under 36 years old, with at least five years of marriage and either no children or one child, were purposively and snowball sampled until theoretical saturation. data were collected via in-depth semi-structured interviews and analyzed through open, axial, and selective coding.results: the core category, “fear of the future, insecurity, and perceived obstacles,” included concerns about children’s futures, parental responsibility, and viewing children as barriers to personal and professional goals. environmental factors such as economic conditions, socio-cultural and political context, social media, others’ experiences, and lack of social support intensified these barriers.conclusion: young couples prioritize life satisfaction, autonomy, personal freedom, and social-professional engagement. in the current cultural and economic context, these priorities lead to deliberate delays in childbearing or substituting it with enjoyable activities and pet care. the findings can guide the revision of demographic policies and reinforce family-centered values.