شناسایی علل فرزندآوری پایین در استان مازندران: یک مطالعه کیفی

زمینه و هدف: کاهش نرخ فرزندآوری یکی از چالش‌های مهم اجتماعی در دهه‌های اخیر در ایران، به‌ویژه در استان‌های شمالی همچون مازندران است. این پدیده می‌تواند پیامدهایی بلندمدت برای ساختار جمعیت، پویایی اقتصادی و انسجام اجتماعی به همراه داشته باشد و تحلیل دلایل بروز آن، برای سیاست‌گذاری جمعیتی از اهمیت بالایی برخوردار است. روش: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و استفاده از روش تحلیل مضمون، به بررسی علل کاهش فرزندآوری در استان مازندران پرداخته است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 16 متخصص، مشاور و مدیر اجرایی حوزه جمعیت و خانواده گردآوری، کدگذاری و تحلیل گردید. یافته‌ها: نتایج تحقیق نشان داد که سه دسته مضامین فراگیر و هشت مضمون سازمان دهنده در حوزه خانواده از جمله دلایل مهم فرزندآوری پایین در استان مازندران است. مضامین فراگیر دلایل ساختاری (با مضامین سازمان دهنده ی تاخیر در ازدواج و تغییرات در بعد خانواده)، دلایل کارکردی (با مضامین سازمان‌دهنده کاهش نقش آموزشی خانواده و مشکلات نگهداری و مراقبت) و دلایل ایده‌ای-نگرشی ( با مضامین سازمان‌دهنده تغییر باورهای مذهبی نسبت به فرزندآوری، فردگرایی، فرسایش سرمایه اجتماعی و اثرپذیری فرهنگ استان از فرهنگ تهران) از جمله دلایل مهم برای فرزندآوری پایین در این استان هستند.نتیجه‌گیری: این یافته‌ها نشان‌دهنده تاثیر ترکیبی دلایل اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی بر کاهش فرزندآوری در مازندران است. سیاست‌گذاری منطقه‌ای هدفمند، با تاکید بر مشوق‌های اقتصادی و تقویت هویت محلی، می‌تواند این روند را معکوس کند.

identifying the causes of low childbearing in mazandaran province: a qualitative study

background and aim: decreasing childbearing rates are one of the major social challenges in recent decades in iran, especially in northern provinces such as mazandaran. this phenomenon can have long-term consequences for population structure, economic dynamics, and social cohesion, and analyzing the reasons for its occurrence is of great importance for population policymaking. method: the present study, using a qualitative approach and using thematic analysis, investigated the causes of low childbearing in mazandaran province. data were collected, coded, and analyzed through semi-structured interviews with 16 experts, counselors, and executive managers in the field of population and family. results: the results revealed three overarching themes and eight organizing themes in the domain of family, which constitute the major reasons for low fertility in mazandaran province. the overarching themes included: structural reasons (with the organizing themes of delayed marriage and changes in family structure), functional reasons (with the organizing themes of diminished educational role of the family and difficulties in childcare and caregiving), and ideational–attitudinal reasons (with the organizing themes of changes in religious beliefs regarding fertility, individualism, erosion of social capital, and the influence of tehran’s culture on mazandaran’s culture).conclusion: these findings indicate the combined effect of economic, cultural, and social reasons on the decline in childbearing in mazandaran. targeted regional policymaking, emphasizing economic incentives and strengthening local identity, can reverse this trend.