مقایسه شاخص‎های بهره‎وری فیزیکی و اقتصادی محصولات عمده زراعی در شهرستان‎های استان مازندران

در جهان امروز، مشکلات مربوط به کشاورزی، امنیت غذایی، منابع آب و بهره‌وری به عنوان چالش‌های اساسی برای جوامع بین‌المللی مطرح شده‌اند. آب به عنوان یکی از عوامل اساسی در کشاورزی و تولید غذا اهمیت ویژه‌ای دارد.مطالعه حاضر با هدف ارزیابی شاخص‎های بهره‎وری فیزیکی و اقتصادی محصولات عمده زراعی در شهرستان‎های(22) استان مازندران با استفاده از داده‎های مقطعی 02-1401 و تکمیل 2500 پرسشنامه با استفاده از روش خبرگان توسط محقق انجام گردید. طبق نتایج به دست آمده مشخص شد، بالاترین میزان بهره‎وری آب در محصول گندم در شهرستان آمل برابر با 1.9 کیلوگرم بر مترمکعب، در محصول جو در شهرستان قائم‎شهر برابر با 2.33 کیلوگرم بر مترمکعب، در محصول شلتوک در شهرستان بهشهر برابر با 0.92 کیلوگرم بر مترمکعب، در محصول کلزا در شهرستان بابل و قائم‎شهر برابر با 0.45 کیلوگرم بر مترمکعب، در محصول یونجه در شهرستان چالوس برابر با 0.87 کیلوگرم بر مترمکعب و در محصول شبدر در شهرستان رامسر برابر با 1.89 کیلوگرم بر مترمکعب بوده است. همچنین بالاترین سود ناخالص و خالص اقتصادی در محصول برنج در شهرستان بهشهر به‎ترتیب برابر با 78546 و 73062 ریال بر مترمکعب و کمترین میزان این شاخص‎ها در محصول یونجه در شهرستان چالوس به ترتیب برابر با 6495 و 4020 ریال بر مترمکعب به دست آمد. با توجه به نتایج به دست آمده می‎توان به سیاست‎گذران پیشنهاد نمود تا در مناطق شرق و مرکز استان مازندران محصولاتی مانند گندم، جو، کلزا و شلتوک(بیشتر در مرکز مثل شهرستان‎های آمل و بابل) کشت شده و در غرب استان مازندران محصولات آب‎‌بری مثل یونجه و شبدر کشت گردد.

comparison of physical and economic productivity indicators of major agricultural crops in the counties of mazandaran province

in today’s world, issues related to agriculture, food security, water resources, and productivity have emerged as fundamental challenges for international communities. water, as a critical factor in agriculture and food production, holds particular importance. this study aims to evaluate the physical and economic productivity indicators of major agricultural crops across 22 counties in mazandaran province using cross-sectional data from 2023-2024 and 2,500 completed questionnaires, gathered through the expert method. the results indicate that the highest water productivity was observed in wheat production in amol county, with 1.9 kg/m³, barley in qaemshahr county with 2.33 kg/m³, rice in behshahr county with 0.92 kg/m³, canola in babol and qaemshahr counties with 0.45 kg/m³, alfalfa in chalous county with 0.87 kg/m³, and clover in ramsar county with 1.89 kg/m³. additionally, the highest gross and net economic profits were recorded for rice in behshahr county, with 78,546 and 73,062 rials per cubic meter, respectively, while the lowest values were for alfalfa in chalous county, with 6,495 and 4,020 rials per cubic meter, respectively. based on these findings, it is recommended to policymakers that in the eastern and central regions of mazandaran province, crops such as wheat, barley, canola, and rice (especially in central areas like amol and babol) be cultivated, while in the western regions of the province, water-intensive crops such as alfalfa and clover should be prioritized for cultivation.