ارزیابی و پایش وضعیت خشکسالی با استفاده از داده‌های ماهواره‌‍‌ای و هواشناسی بر اساس سری‌های زمانی (مطالعه موردی: استان زنجان)

موضوع: پایش مکانی و زمانی خشکسالی با استفاده از شاخص‌های هواشناسی و ماهواره‌ای در استان زنجان.هدف: این مطالعه با هدف مقایسۀ شاخص‌های خشکسالی، شامل دو شاخص هواشناسی و پنج شاخص مبتنی‌بر داده‌های ماهواره‌ای، به‌منظور بهبود پایش خشکسالی در استان زنجان انجام شده است.روش تحقیق: در این پژوهش، دو شاخص هواشناسی شامل شاخص بارندگی استاندارد (spi) و شاخص بارش تبخیر و تعرق استاندارد (spei) برای سری‌های زمانی 1، 3، 6، 9 و 12 ماهه در بازۀ 2004 تا 2022 محاسبه شدند. همچنین، پنج شاخص خشکسالی مبتنی‌بر داده‌های ماهواره‌ای شامل  ndvi، evi، vci، tci و vhi در همین بازۀ زمانی استخراج گردید. در ادامه، نتایج این شاخص‌ها با داده‌های هواشناسی مقایسه شد.یافته‌ها: نتایج نشان داد که شاخص‌های spi و spei بیشتر سال‌های مورد بررسی را در وضعیت نرمال گزارش کرده‌اند، درحالی‌که تنها در سال 2019 ترسالی مشاهده شد.spei  وقوع خشکسالی را برای سال‌های 2008، 2011 و 2022 تایید کرد، درحالی‌که spi خشکسالی را برای سال‌های 2007 و 2022 ثبت نمود. در میان شاخص‌های ماهواره‌ای، ndvi  با ضریب تشخیص (r² = 0.82) بیشترین همبستگی را با شاخص‌های هواشناسی نشان داد، درحالی‌که vhi کمترین میزان(r² = 0.57)  را داشت.نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که شاخص ndvi در مقایسه با سایر شاخص‌های ماهواره‌ای عملکرد بهتری در پایش خشکسالی دارد. این یافته‌ها می‌توانند به‌عنوان مبنایی برای تصمیم‌گیری صحیح در ارزیابی سریع داده‌های سنجش از دور و پایش خشکسالی مورد استفاده قرار گیرند

assessment and monitoring of drought using satellite and meteorological time series data (case study: zanjan province)

objective: this study aims to conduct a comparative analysis of drought indices by integrating meteorological and satellite-based indices to enhance the spatial and temporal monitoring of drought in zanjan province.method: two meteorological drought indices, standardized precipitation index (spi) and standardized precipitation evapotranspiration index (spei), were calculated for different time scales (1, 3, 6, 9, and 12 months) from 2004 to 2022. additionally, five satellite-based drought indices—normalized difference vegetation index (ndvi), enhanced vegetation index (evi), vegetation condition index (vci), temperature condition index (tci), and vegetation health index (vhi)—were extracted for the same period. the results of these indices were compared to evaluate their effectiveness in drought monitoring.results: the spi and spei indices indicated that most of the studied years were in a normal condition, with excessive rainfall in 2019. spei identified drought conditions in 2008, 2011, and 2022, while spi recorded drought in 2007 and 2022. among the satellite-based indices, ndvi showed the highest correlation with meteorological indices (r² = 0.82), whereas vhi exhibited the lowest correlation (r² = 0.57).conclusions: the study highlights the effectiveness of ndvi in monitoring drought compared to other satellite-based indices. the findings provide a basis for informed decision-making in utilizing remote sensing data for rapid drought assessment.