شناسایی وضعیت بازار و تجارت جهانی نخود

مقدمه: حدود 98 درصد کشت نخود در ایران به صورت دیم انجام می‌شود که نشان‌دهنده اهمیت تولید این محصول به لحاظ مطابقت با محدودیت‌های آبی کشور است. در سال 1400، 172.8هزار تن نخود در کشور تولید شده است، 107 هزار تن نخود به ارزش 95.8 میلیون دلار نیز به کشور وارد شده است. میزان واردات نخود در این سال نسبت به سال 1399، 66.5 درصد و ارزش واردات نیز 88.5 درصد رشد داشته است. به عبارت دیگر تراز تجاری نخود در سال 1400 منفی بوده است. در شرایط محدودیت منابع ارزی، ارزبری محصولات کشاورزی به یک چالش تبدیل می‌شود. شناسایی کشورهای رقیب و یا کشورهای عمده صادرکننده می‌تواند هم به صادرکنندگان و هم به واردکنندگان نخود کمک نماید تا برای حضور در بازارهای جهانی برنامه‌ریزی نمایند. از سوی دیگر شناسایی ساختار جهانی بازار کمک می‌نماید تا استراتژی‌های تجاری با هزینه‌ کمتری طراحی و پیاده‌سازی شوند.روش شناسی: روش این مطالعه از نوع کتابخانه‌ای و اسنادی بوده و داده‌های و اطلاعات مورد نیاز از پایگاه داده‌های آماری فائو، پایگاه داده‌های مرکز بین‌المللی تجارت (itc)، برداشت شده است. به منظور تحلیل داده‌ها و بررسی روند آن‌ها دوره زمانی 2021-2017 میلادی در نظر گرفته شده است. به منظور شناسایی ساختار و تعیین قدرت بازار از شاخص‌های نسبت تمرکز و شاخص هرفیندال استفاده شده است. این شاخص‌ها کمک می‌نمایند تا قدرت بازاری نیز شناسایی شود. هرگاه یک گروه از طرف‌های بازار در مقایسه با گروه‌های دیگر از قدرت چانه‌زنی بالاتری برخوردار باشند، قدرت بازار ایجاد می‌شود.یافته های پژوهشی: در سال 2021 میلادی، بیش از 2.3 میلیون تن نخود به ارزش 1.45 میلیارد دلار در جهان داد و ستد شده است. بیش از 15 درصد واردات جهانی مربوط به کشور بنگلادش بوده است. پس از آن کشورهای هند، ترکیه و ایران، در رتبه‌های بعدی واردات قرار داشته‌اند. میزان واردات نخود توسط ایران با 107 هزار تن در سال 2021 میلادی، 89 درصد نسبت به سال 2020 میلادی افزایش یافته است. همچنین سهم ایران از واردات جهانی نخود در سال 2021 میلادی، 6.6 درصد بوده است. در حالی که در سال 2017 میلادی، ساختار بازار صادرات جهانی نخود از نوع انحصار با کشور مسلط (استرالیا)، بوده است، این ساختار در سال 2021 میلادی به انحصار چند جانبه بسته شامل استرالیا، روسیه، ترکیه و کانادا تغییر یافته است. قرار داشتن دو کشور ترکیه و روسیه به عنوان کشورهای عمده صادرکننده نخود، این فرصت را در اختیار واردکنندگان قرار می‌دهد تا به کمک پیمان‌های تجاری مشترک مانند اوراسیا بتوانند نخود مورد نیاز را با قیمت ارزان‌تر وارد نمایند.

study on market structure and global trade of chickpea

introduction: about 98% of chickpea cultivation is under dryland conditions in iran. this subject indicating the importance of producing this product according to water scarcity in the country. while in 2021, the production of chickpea was 172.8 thousand tons, 107 thousand tons of chickpeas with value of 95.8 million dollars were imported. compared to 2019, the import volume of chickpea increased by 66.5% and the import value increased by 88.5%. in the other hands, the trade balance of chickpea in 2021 was negative. in the conditions of exchange limitation, the volume and value of agricultural products imports become a challenge. discovering major exporter countries can helpboth exporters and importers of chickpeas to planning for contribution in global markets. determining the global market structure helps to design and implement trade strategies with a lower cost.methodology: this study used a documentary method, and the data and information were derived from fao statistical database and international trade center (itc) database. data analysis and trends during 2017-2021 was done. in order to identify the structure and determine the market power, concentration ratio and herfindahl indices have been used to identify the market power. market power appeared when a group of market firms had higher bargaining power compared to the others.research findings: in 2021, more than 2.3 million tons chickpeas with value of 1.45 billion dollars have been traded in the world. more than 15% of the world import was related to bangladesh. india, turkey and iran had the next ranks. the volume of chickpea imports by iran increased by 89%compared to 2020 with import of 107 thousand tons during 2021. also, the share of iran from global imports of chickpeas reached 6.6%. while in 2017, the structure of the global chickpea market was a monopoly with a dominant country (australia), this structure has changed to a closed multilateral monopoly including australia, russia, turkey and canada during 2021. turkey and russia as the major exporters of chickpeas, bring an opportunity to iranian joint trade agreements or importers of chickpeas at a cheaper price.