ارزیابی نقش انتقال مجدد ماده خشک و فتوسنتز جاری در پر شدن دانه ژنوتیپ های مختلف گندم نان در شرایط دیم و آبیاری تکمیلی

مقدمه: نتایج پژوهش ها نشان داده که از میان تنش های گوناگون، تنش خشکی همواره بیشترین آسیب را بر عملکرد گندم واردکرده است. در واقع، تنش خشکی با بر هم زدن تعادل عرضه آسیمیلات ها از مبدا به مقصد، موجب کاهش سرعت و مدت پر شدن دانه و ظرفیت مقصد(دانه) می گردد. انتقال مجدد کربوهیدرات های ذخیره شده ساقه به دانه هایکی از فرایندهای دخیل در جلوگیری از افت عملکردگندم، به ویژه در شرایط تنش خشکی در مرحله پس از گلدهی می باشد. پژوهشگران متعددی افزایش انتقال مجدد فتوآسیملات ها را از ساقه به دانه در شرایط تنش گزارش کرده اند (بحرانی و همکارن، 1392 .، اردلانی و همکاران، 1393 ). با توجه به اینکه ژنوتیپ های مورد استفاده در این پژوهش جزلاینهای برتر گندم نان موسسه تحقیقات کشاورزی دیم هستند لذا نتایج حاصل می تواند در خصوص شناخت پتانسیل ارقام در شرایط دیم و آبیاری تکمیلی و ارائه توصیه جهت کشت در هر اقلیم کمک شایانی به به نژادگران نماید. روش شناسی پژوهش: این تحقیق در دو سال زراعی 98-1397 و 1398-99 و در دو شرایط دیم و آبیاری تکمیلی در مزرعه تحقیقاتی موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور به صورت طرح لاتیس ساده 7*7 با 49 رقم و لاین برتر حاصل از پژوهش های بخش غلات در دو تکرار انجام گرفت. در این پژوهش صفات، میزان انتقال مجدد،سهم انتقال مجدد، کارائی انتقال مجدد، عملکرد، میزان فتو سنتز جاری و کارائی فتو سنتز جاری ارزیابی گردید. آزمایش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی به صورت تجزیه مرکب سال برای شرایط آبیاری تکمیلی و دیم جداگانه تجزیه و تحلیل گردید.یافته های تحقیق: نتایج این پژوهش نشان داد که ژنوتیپ های گندم مورد ارزیابی در شرایط دیم و آبیاری تکمیلی برای تمامی صفات مورد مطالعه اثر متقابل با سال نشان دادند و نمی توان ژنوتیپی را برای صفات مورد نظر توصیهعمومی کرد و باید ژنوتیپ هایی را مد نظر قرار داد که اثر متقابل نشان ندادند یا کمترین مشارکت در اثر متقابل دارند. نتایج نشان داد که در شرایط آبیاری تکمیلی به دلیل فراهم بودن شرایط بهینه، میزان کانوپی بیشتر و تدوام بیشتر سبزینگی اندام های رویشی، میزان فتوسنتز جاری، کارایی آن و سهم فتوسنتز نقش مهمتری در افزایش عملکرد دانهدارد در حالی که در شرایط دیم به دلیل محدودیت منابع آبی، تنش های خشکی و گرما و میزان کانوپی کمتر و تدوام کمتر سبزینگی اندام های رویشی، میزان انتقال مجدد ماده خشک، کارایی آن و سهم انتقال مجدد نقش بارزی در عملکرد دانه ژنوتیپ ها دارند.