بررسی زیان اقتصادی تلفات گندم دیم طی فرآیند تولید در مزارع تولید بذر داخل ایستگاه‌های تحقیقاتی

مقدمه: سیاست گذاری و برنامه ریزی مناسب در زمینه کاهش ضایعات گندم مستلزم داشتن آمار و اطلاعات درست در خصوص میزان و ارزش تلفات این محصول در طول فرآیند تولید و همچنین شناخت عوامل موثر بر آن است.در این پژوهش سعی شد عوامل موثر بر ضایعات گندم دیم با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی شناسایی و رتبه‌بندی شده و براساس آن میزان تلفات گندم دیم طی فرآیند تولید اندازه‌گیری و زیان اقتصادی ناشی از آن ارزیابی گردد. در نهایت بر اساس عوامل شناسایی شده، راهکارهایی جهت کاهش ضایعات ارائه شود.روش شناسی پژوهش: در سال‌های زراعی 1400-1399 و 1401-1400 در ایستگاه تحقیقاتی مراغه از مزارع تکثیر بذر گندم در مراحل مختلف تولید به صورت تصادفی نمونه‌گیری شد و ارزش اقتصادی آن‌ها محاسبه گردید. برای تعیین عوامل مهم و موثر بر ضایعات، از پرسشنامه‌ مقایسات زوجی که توسط کارشناسان و افراد خبره در این زمینه تکمیل گردید، استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزارهای excel و expert choice بهره گرفته شد.یافته های پژوهش: سالانه، در هر هکتار به طور متوسط 1.12 درصد گندم به صورت ریزش طبیعی، 2.46 درصد در مرحله برداشت به واسطه دستگاه کمباین و 1.32 درصد به صورت مواد خارجی جامد و علف هرز و کاه از چرخه مصرف خوراک انسانی خارج شده و 8.95 درصد نیز به صورت دانه شکسته به مصرف خوراک دام و طیور می‌رسد. در کل، 13.84 درصد معادل 233 کیلوگرم در هکتار گندم به صورت ضایعات از چرخه مصرف انسانی خارج می‌‍شود. این حجم از ضایعات، معادل محصول تولید شده در سطحی حدود 1387 مترمربع است. اگر هر کیلوگرم از این میزان ضایعات حدود 160000 ریال ارزش داشته باشد، خسارت ناشی از آن سالانه 37280 هزار ریال در هر هکتار خواهد بود. همچنین نتایج فرآیند تحلیل سلسله مراتبی نشان داد عوامل فنی به ترتیب شامل واحد جداکننده، واحد کوبنده، سکوی برش کمباین و بستر نامناسب بذر به عنوان مهمترین عوامل ایجاد تلفات هستند. در نهایت، براساس روش تصمیم‌گیری چندمعیاره، آموزش تنظیمات درست کمباین به عنوان راهکار اصلی برای کاهش میزان ضایعات شناسایی گردید.

investigating the economic loss of dryland wheat losses during the production process in the seed production fields inside the research stations

introduction: appropriate policymaking and planning in the field of wheat waste reduction requires the availability of correct statistics and information regarding the amount and value of losses of this product during the production process, as well as knowing the factors affecting it. therefore, in this research, it was tried to identify and rank the factors affecting dry wheat losses using the analytical hierarchical process, and the number of losses of dry wheat during the production process was measured and the economic loss caused by it was evaluated, and finally, based on the identified factors, solutions were suggested to reduce waste.materials & methods: wheat fields at the maragheh research station during 2020-2021 and 2021-2022 years, were sampled in the form of proportional random sampling and their economic values were calculated in different stages of production. to determine the most important factors affecting damage, a paired comparison questionnaire was used, which was completed by experts in this field. excel and expert choice software used for data analysis.research findings: every year, on average, 1.12% of wheat in each hectare in the form of natural fall, 2.46% in the harvesting stage by the combined machine and 1.32% in the form of solid foreign materials, weeds and straw are lost from the production cycle. the consumption of human feed is removed and 8.95% is in the form of broken grains, which are consumed by livestock and poultry. in total, 13.84% equivalent to 233 kg/hectare of wheat is removed from the human consumption cycle as waste material. also, the results of the hierarchical analysis process showed this amount of waste is equivalent to the production on an area of about 1387 square meters. if each kilogram of this amount of waste is worth about 160,000 rials, the resulting damage will be 37,280 thousand rials per hectare showed that the technical factors including the separating unit, threshing unit, combine cutting platform and unsuitable seed bed are the most important factors in causing lossesthe main solution to reduce the amount of waste was the training of combined machine operators.