تاثیر قارچ های میکوریزا آربسکولار و هیومیک-فولویک اسید بر ویژگی‌های زراعی گندم در شرایط دیم

مقدمه: تنش خشکی یکی از مهمترین تنش های غیرزنده محدودکننده رشد گیاهان در شرایط دیم مناطق خشک و نیمه خشک جهان است. یکی از روش های افزایش پایداری تولید در شرایط تنش خشکی، استفاده از روابط همزیستی میکوریزی است. مطالعات قبلی نشان داده است که قارچ های میکوریزا قادر هستند اثرات منفی تنش خشکی را در گیاهان زراعی تعدیل کنند. هیومیک و فولویک اسید، اسیدهای آلی محلول در آب هستند که به طور طبیعی در مواد آلی خاک وجود دارند. این ترکیبات اثرات بسیار مفیدی بر فرآیند رشد گیاه و نفوذپذیری سلول گیاهی داشته و جذب عناصر توسط گیاهان را افزایش می دهند. تاکنون در زمینۀ اثرات همزیستی میکوریزی و بذر مال کردن گندم دیم با ترکیبات هیومیک-فولویک اسید پژوهشی در کشور انجام نشده است. بنابراین، این تحقیق به منظور بررسی برهمکنشبذر مال مایه تلقیح قارچ های میکوریزا آربسکولار و هیومیک-فولویک اسید بر عملکرد کمی و برخی ویژگی های کیفی گندم در شرایط دیم انجام گرفت.روش شناسی پژوهش:این پژوهش در ایستگاه تحقیقات دیم مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان غربی در سال‌های زراعی 97-1396 و 98-1397 اجرا گردید. آزمایش به‌صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار بود. عامل اول شامل مایه تلقیح جامد قارچ‌های میکوریزا آربسکولار در سه سطح (1) شاهد (عدم تلقیح) (2) بذر مال با گونهglomus intraradices (gi) به میزان دو درصد (3) بذر مال با ترکیب متشکل از سه گونه g.mosseae (gm) ، g.intraradices وg.etunicatum به میزان دو درصد، عامل دوم شامل هیومیک-فولویک اسید در دو سطح (1) شاهد (عدم بذر مال) و (2) بذر مال با غلظت پنج درصد هیومیک-فولویک اسید بودند. یافنه های تحقیق:نتایج نشان داد که درصد کلونیزاسیون ریشه به‌طور معنی‌داری تحت تاثیر تیمارهای قارچ میکوریزا قرارگرفته و از 9.98 درصد در تیمار شاهد به ترتیب به 30.57 و 40.71 درصد در تیمارهای gi و gm افزایش یافت. با مصرف مایه تلقیح gm و gi، عملکرد دانه گندم به ترتیب 269 و 187 کیلوگرم در هکتار افزایش نشان داد (p≤0.05). کاربرد مایه تلقیح میکوریزا باعث افزایش محتوی پروتئین دانه و غلظت عناصر فسفر، روی و مس در دانه شد. کارایی تیمار gm در تمامی صفات مذکور بیشتر از تیمار gi بود (p≤0.05). بذر مال هیومیک-فولویک اسید، باعث افزایش عملکرد دانه به میزان 110 کیلوگرم در هکتار، درصد کلونیزاسیون ریشه به میزان 3.09 درصد و غلظت فسفر دانه به میزان 2.64 درصد شد (p≤0.05). بنابراین، بذر مال کردن گندم با مایه تلقیح مرکب از سه گونه قارچ‌ میکوریزا آربسکولار و هیومیک-فولویک اسید در شرایط انجام این آزمایش، سبب افزایش عملکرد و محتوی پروتئین دانه و غنی‌سازی آن با عناصر روی و فسفر می‌گردد.

effect of arbuscular mycorrhizal fungi and humic-fulvic acid on the agronomic characteristics of wheat in dryland conditions

introduction: drought stress is one of the most important abiotic stresses limiting the growth of plants in dry and semi-arid regions of the world. one of the ways to increase production stability in drought-stress conditions is by using mycorrhizal symbiotic relationships. previous studies have revealed that mycorrhizal fungi can moderate the adverse impacts of drought stress on crops. humic and fulvic acids are water-soluble organic acids that occur naturally in soil organic matter. these compounds have got very beneficial effects on the plant growth process and cell permeability and increase the absorption of nutrients by plants. so far, there has not been any research on the symbiosis effects of mycorrhiza and seed treatment of dryland wheat with humic-fulvic acid compounds in iran. therefore, this research aimed to investigate the interaction of the seed inoculum of arbuscular mycorrhizal fungi (amf) and humic-fulvic acid (hfa) on the quantitative yield and some qualitative characteristics of winter wheat under dry conditions.materials and methods: this study was conducted at the rainfed research station of the agricultural research and center of west azerbaijan, iran during the wheat growing season in 2017-19. the experiment was conducted as a factorial randomized complete blocks design (rcbd) with three replications. the first factor consisted of three levels of bio-fertilizer application (1- non-application or control, 2- inoculation with glomus intraradices (gi), 3- the combination of fungal spices inoculation with g.mosseae, g.intraradices, and g.etunicatum (gm)). the second factor included two levels of hfa application including control (non-application) and seed treatment at 5% hfa/seeds.research finding: the results showed that root colonization was significantly affected by amf treatments and increased from 9.89% in control to 30.57% and 40.71% in gi and gm, respectively. wheat grain yield increased by 269 and 187 kg ha-1 in the gm and gi treatments, respectively (p≤0.05). application of amf treatments increased grain protein content, phosphorus (p), zinc (zn), and copper (cu) concentrations in the grain. gm treatment had higher efficiency than gi treatment in all the mentioned traits (p≤0.05). hfa seed treatment increased grain yield by 110 kg ha-1, root colonization (3.09%), and phosphorus concentration in the wheat grain (2.64 %) (p≤0.05). therefore, seed treatments of rainfed wheat with a compound inoculum of three species of arbuscular mycorrhizal fungi and humic-fulvic acid increase the grain yield and protein content and grain enrichment by zn and p nutrients under similar conditions to this experiment.