تحلیلی بر اثربخشی مشارکت اجتماعات محلی در مدیریت و بهره‌برداری پایدار منابع طبیعی (مطالعه موردی پروژه ترسیب کربن استان گلستان – حوزه آبخیز اوغان)

اگرچه حیطه وظایف و تمرکز عمل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، بیش‌تر با تاکید بر حفظ، احیاء، توسعه و بهره برداری پایدار از منابع پایه حیاتی در اراضی ملی تعریف‌شده است اما مدیریت پایدار سرزمین، نیازمند برنامه ریزی یکپارچه برای تمام ارکان حوزه آبخیز، شامل منابع آب، خاک، حیات گیاهی، جانوری و انسان در هر نوع کاربری و هر نوع مالکیت (ملی و مستثنیات) است. در پیاده سازی چنین اصلی، مشارکت مردم در تمام مراحل اجرای پروژه ها اجتناب‌ناپذیر است. این مهم در دو دهه گذشته، کانون توجه پروژه های سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور ازجمله پروژه بین المللی ترسیب کربن بوده است. تحقیق حاضر باهدف بررسی اثربخشی اقدامات اکولوژیک فاز سوم پروژه یاد شده در حوزه آبخیز اوغان شهرستان گالیکش در استان گلستان به انجام رسید. برای این منظور ابتدا محدوده های رقومی فعالیت‌ها تعیین گردیده و ضمن بازدید، پیمایش صحرایی، انجام مصاحبه عمیق با اجتماعات محلی هدف و تحلیل هزینه - فایده، نسبت به تبیین اثربخشی فعالیت ها در مدیریت و بهره‌برداری پایدار آب‌وخاک اقدام گردید. ازجمله فعالیت های موثر در این حوضه می توان به کشاورزی حفاظتی، ایجاد مزارع الگویی، زراعت چوب و مدیریت رواناب (بانکت بندی و احداث هلالی آبگیر)، پیش‌آگاهی و مهار آتش سوزی جنگل، توسعه انرژی های نو، تبدیل اراضی دیم مستعد فرسایش آبی به کاشت یونجه ، درختان میوه و گیاهان دارویی، صنعتی و مدیریت پسماند اشاره نمود. در این تحقیق با استفاده از اطلاعات موجود در زمینه تاثیر هر نوع کاربری در حفاظت خاک و ترسیب کربن، میزان اثربخشی فعالیت های فوق الاشاره استخراج گردید. نتایج نشان داد راهبرد اجرایی پروژه ترسیب کربن در زمینه جذب تسهیلگر برای ظرفیت سازی، نهادسازی، آموزش و توان افزایی اجتماعات محلی هدف، نقش مهمی در مشارکت آنان در بهبود الگوی کشت باهدف حفاظت آب‌وخاک داشته است. در این راستا نتایج نشان داد اقدامات انجام‌گرفته منجر به حفاظت خاک به میزان 4/786 تن و ترسیب کربن به میزان 39/1 میلیون تن گردیده است. با توجه به اثربخشی مثبت اجرای پروژه‌های مدیریت مشارکتی از یک‌طرف و محدودیت های اعتباری، تشکیلاتی و نیروی انسانی پیش روی مدیریت منابع طبیعی تجدیدشونده از طرف دیگر، پیشنهاد می گردد راهبرد مدیریت مشارکتی با جدیت بیش‌تری در راس برنامه های سازمان مربوطه دنبال شود.

an analysis on the effectiveness of local people’s participation in the management and sustainable exploitation of natural resources (case study of carbon sequestration project of golestan province - oghan watershed)

although the scope of duties and the focus of action of the country’s natural resources and water management organization are defined mostly with emphasis on the preservation, restoration, development and sustainable exploitation of vital basic resources in national lands, sustainable land management requires integrated planning for all elements. the watershed includes water, soil, plant, animal and human resources in any type of use and any type of ownership (national and exceptions). in the implementation of such principle, people’s participation in all stages of project implementation is inevitable. in the last two decades, this issue has been the focus of the projects of the natural resources and westatershed management organization of the country, including the international carbon sequestration project. the present research was conducted with the aim of investigating the effectiveness of the ecological measures of the third phase of the mentioned project in the oghan watershed of galikash city in golestan province. for this purpose, first the digital limits of the activities were determined, and in addition to visiting, field surveys, in-depth interviews with the target local communities and cost-benefit analysis, in order to explain the effectiveness of the activities in the management and sustainable use of water and soil. action was taken. among the effective activities in this area are conservation agriculture, creation of model farms, wood cultivation and management of runoff (banking and construction of catchment crescents), forest fire prevention and control, development of new energies. he pointed out the conversion of dry lands prone to water erosion to planting alfalfa, fruit trees and medicinal plants, industrial plants and waste management. in this research, using the available information on the impact of each type of land use on soil protection and carbon sequestration, the effectiveness of the above-mentioned activities was extracted. the results showed that the implementation strategy of the carbon sequestration project in the field of attracting facilitators for capacity building, institution building, education and empowerment of the target local communities had an important role in their participation in improving the cultivation pattern with the aim of water and soil protection. in this regard, the results showed that the measures taken have resulted in soil protection of 786.4 tons and carbon deposition in the amount of 1.39 million tons. considering the positive effectiveness of the implementation of collaborative management projects on one hand, and the credit, organizational and human resource limitations facing the management of renewable natural resources on the other hand, it is suggested that the strategy of collaborative management be more seriously at the top of the programs. follow the relevant organization.