سامانه چندمنظوره حفاظت و بهره‌برداری بهینه از منابع طبیعی خشکه‌رودها

مقاله حاضر به‌منظور ترویج الگوی آزموده شده و مبتنی بر رویکردهای حفاظت از منابع طبیعی و توسعه کسب‌وکار در پاسخ به مخاطرات سیل و بر مبنای توان اکولوژیک حوضه ارائه‌شده است. سامانه چندمنظوره حفاظت و بهره‌برداری بهینه از منابع طبیعی خشکه‌رود  و به‌عبارت‌دیگر ساماندهی خشکه‌رودها ناظر بر نقاط بحرانی شبکه آبراهه (شیب کم‌تر از 15درصد) است و دارای ویژگی‌هایی مانند پوشش خاکی مناسب در کرانه‌ها، فاقد مالکیت خصوصی، تخریب اراضی و زیرساخت‌های کشاورزی بر اثر سیل و بیکاری، وجود مناطق سکونتگاهی در پایاب خشکه‌رود، وجود مطالعات آبخیزداری به‌ویژه اجتماعی و اقتصادی و داده هیدرولوژی، وجود سازه مکانیکی آبخیزداری جدید یا در برنامه اجرا و درنهایت وجود مطالبه مردمی حائز اهمیت است. برونداد سامانه چندمنظوره مذکور، مهار سیل سالانه، بهره‌برداری پایدار از سازه مکانیکی آبخیزداری، طراحی بندهای اصلاحی جدید، بند زیرزمینی برای بهره‌برداری بهینه از آب زیرقشری، توسعه عملیات بیومکانیکی و بیولوژیکی، اصلاح الگوی کشت منطقه، کشت درختان و گیاهان دارویی بومی در حریم خشکه‌رود (به‌صورت باغ‌های شیب‌دار)، مخازن آب و جانمایی شقه‌رودها متناسب با موقعیت اراضی کشاورزی و استفاده آب در اراضی زراعی بوده است. ساماندهی چندمنظوره خشکه‌رود کله جوب در استان مرکزی به‌طور نمونه، دارای پیوست اقتصادی-اجتماعی بوده و در طی آن تعاونی روستایی تاسیس و مشارکت مردم در اجرای الگوی کشت و برنامه کسب‌وکار از بروندادهای ترویجی آن محسوب می‌شود. همه طرح‌های ساماندهی دارای برآوردهای اقتصادی و بازگشت سرمایه نیز هستند. شایان‌ذکر است، طرح ساماندهی خشکه‌رود کله جوب به‌عنوان پروژه الگوئی- فناورانه چندمنظوره سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری تعریف و اجراشده است.

multi-purpose system of dry-land watercourses for optimal protection and exploitation of natural resources

this article presents the experimented model based on the approaches of natural resource protection and business development in response to flood risks and based on the ecological capacity of the watershed. the multi-purpose system for the protection and optimal exploitation of dry river natural resources, and in other words, the organization of dry rivers, oversees the critical points of the waterway network (slope less than 15%) and has features such as suitable soil cover on the banks, no private property, destruction of land and agricultural infrastructure due to floods and unemployment, the existence of residential areas in the foothills of the dry river, the existence of watershed studies, especially social and economic and hydrological data, the existence of a new watershed mechanical structure or in the implementation plan, and finally, the existence of public demand are important. the output of the dry-land watercourse management system is annual flood control, sustainable exploitation of the mechanical structure of the watershed, the development of biomechanical and biological operations, the modification of the cultivation pattern of the region, the cultivation of indigenous trees and medicinal plants in the territory of the system, water reservoirs and the site selection of irrigation canals regards to the location of agricultural lands. the dry-land watercourse of the kolahjoob in the markazi province included an economic-social plan, the establishment of a rural cooperative, and the participation of people in the cultivation model and business plan. all organizing plans have economic estimates and return on investment as well. it is worth mentioning that the plan to develop a dry-land stream of kolahjoob as a model-technological multi-purpose project of the agricultural research, education and extension organization (areeo) and vice president scientific technology and knowledge-based economy.