ارزیابی کیفیت آب زیرزمینی و عوامل موثر بر آن (مطالعه موردی: دشت زنجان)

رشد روز افزون جمعیت و ارتقاء مستمر سطح استانداردهای کیفی، برنامه ریزی و سرمایه گذاری در جهت برخورداری از آب های سالم را به عنوان یکی از اولویت های اصلی کشور مطرح می سازد. همگام با تلاش در جهت استفاده بهینه از منابع آب، نیاز به بررسی عوامل کنترل کننده کیفیت منابع آب جهت ارائه برنامه های کارآمد مدیریتی بیش از گذشته احساس می شود. با توجه به موقعیت دشت زنجان و تمرکز واحدهای صنعتی، زراعی و مسکونی استان در این دشت، حفظ و بهبود کیفیت آبخوان دشت زنجان ضرورت دارد. لذا، هدف از مطالعه حاضر، بررسی وضعیت کیفی آبخوان دشت زنجان و تغییرات مکانی و زمانی آن و هم چنین شناخت و آگاهی از عوامل اصلی کنترل کننده کیفیت آبخوان دشت مذکور بود. در این راستا، اطلاعات جمع آوری شده از 47 چاه با پراکنش مناسب در کل دشت در طی 18 سال (1382-1400) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج این مطالعه نشان داد که یون های سدیم و بی کربنات به ترتیب کانیون و آنیون غالب در آبخوان دشت زنجان بودند. بر اساس دیاگرام پایپر عمده آبخوان دشت زنجان در تیپ کلسیم بی کربناته قرار گرفت. تحلیل مولفه های اصلی نیز برای 14 متغیر مورد بررسی انجام شد. نتایج حاکی از این بود که پارامترهای کیفی مورد بررسی در این مطالعه توسط دو عامل اصلی p1 و p2 با درصد واریانس 78.85 تبیین شدند. با توجه به نمرات عاملی چاه های مورد مطالعه، عمده چاه ها در فصل خشک با عامل دوم و  پارامترهای ph، sar و ssp همبستگی قوی تری نشان دادند که حاکی از افزایش غلظت شوری در آب های زیرزمینی در ماه های کم باران بود. نتیجه این مطالعه می تواند مبنایی برای تحقیقات آینده و به طور متمرکز در شهرک های صنعتی و مدیریت پایدار در راستای کاهش مشکلات زیست محیطی در حوضه مورد مطالعه قرار گیرد.

assessment of groundwater quality and the controlling factors (case study: zanjan aquifer)

rapid population growth and the continuous rise of quality standards have made planning and investment in access to clean water one of the country's main priorities. in line with efforts to optimize the use of water resources, the need to investigate the factors controlling the quality of water resources for providing efficient management programs is morethan ever felt. considering the location of zanjan plain and theconcentration of the province's industrial, agricultural and residentialunits, preserving and improving the quality of zanjan aquifer isessential. therefore, this study aimed to investigate the quality status ofthe zanjan aquifer and its spatial and temporal changes, as well as toidentify and understand the main factors controlling the quality of theaquifer in the mentioned plain. in this regard, the information collectedfrom 47 wells with appropriate distribution throughout the plain during18 years (2003-2021) was analyzed. the results of this study showed thatsodium and bicarbonate ions were the dominant cation and anion in thegroundwater of the zanjan plain, respectively. according to the piperdiagram, the major part of the zanjan aquifer falls into the calciumbicarbonate type. principal component analysis was also performed for14 variables under study. the results indicated that the qualityparameters investigated in this study were explained by two main factorsp1 and p2 with a variance percentage of 85.78%. according to the factorscores of the studied wells, most of the wells showed a strongercorrelation with the second factor and the parameters ph, sar and sspin the dry season, indicating an increase in salinity concentration ingroundwater during low-rainfall months. the results of this study can beused as a basis for future research and focused on industrial estates andsustainable management to reduce environmental problems in the studyarea.