همبستگی فضایی دماهای فرین و تغییرات پوشش گیاهی در حوزه‌های آبخیز ایران

تغییرات در پدیده‌های اقلیمی حدی مانند دوره‌های طولانی روزهای داغ و یا بارش‌های سنگین تاثیر بسیار زیادتری از تغییرات در میانگین‌های اقلیمی بر جوامع انسانی و محیط می‌گذارد. هدف این مطالعه بررسی و تحلیل مخاطرات داده‌های حدی دمایی و رابطه آن با تغییرات شاخص نرمال‌شده تفاوت پوشش گیاهی (ndvi) در حوزه‌های آبخیز شش‌گانه ایران است. در این پژوهش از داده‌های ماهانه بارندگی 80 ایستگاه سینوپتیک با حداقل 30 سال طول دوره آماری از سال 1365 تا 1395 استفاده شد و مقدار شاخص بارش استاندارد شده (spi) در دوره‌ 8 ماهه تا انتهای خرداد محاسبه شد و در سه فاصله زمانی 10 ساله برآورد شد. نتایج نشان داد که مقایسه بین شاخص پوشش گیاهی با مقادیر دمای سطح زمین در ایران وجود دارد که نشان‌دهنده روند افزایشی شاخص پوشش گیاهی است. در حالی‌که گزارش‌های سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری ایران بیان‌گر آن است که در 30 سال گذشته هم‌زمان با کاهش و تخریب عرصه‌های طبیعی، افزایش سطح زراعت (دیم و آبی) را در کشور داشته‌ایم. این افزایش تاثیر روند کاهشی مراتع و جنگل‌ها را در میانگین فضایی شاخص پوشش گیاهی خنثی کرده است. دستاورد پژوهش پیش‌رو از این لحاظ قابل تامل است که نشان می‌دهد افزایش در میزان سبزینگی کشور نتیجه کاذبی است و می‌تواند روند کاهشی عرصه‌های طبیعی (جنگل و مرتع) را در تحلیل‌ها کم رنگ کند. در نهایت اگر تغییر کاربری در کشور ادامه‌دار باشد، و با کاهش بارش و افزایش فرین‌های دمایی خشک‌سالی‌ها تشدید شود؛ کشور به‌سمت افزایش عرصه‌های بیابانی و تخریب سرزمین پیش خواهد رفت. برای جلوگیری از هدررفتن آب در حوزه‌های آبخیز کشور، با اجرای اقدامات آبخیزداری و آبخوانداری و اعمال مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز اثر خشک‌سالی کاهش داده شود.

spatial correlation of extreme temperatures and vegetation changes in the watersheds of iran

changes in extreme climatic phenomena, such as long periods of hot days or heavy rains, have a much greater impact on human societies and the environment than changes in climatic averages. this study aims to investigate and analyze the risks of temperature threshold data and its relationship with changes in the vegetation index in iran’s six watersheds. in this research, the monthly rainfall data of 80 synoptic stations with at least 30 years of the statistical period from 1988 to 2017 were used, and the value of the standardized precipitation index (spi) was calculated in eight months until the end of may. it was estimated in three-time intervals of ten years. the findings show that there is a significant spatial correlation between the vegetation cover index and the ground surface temperature values in iran, which indicates the increasing trend of the vegetation cover index. the reports of iran’s natural resources and watershed management organization indicate that in the last 30 years, we have increased the level of agriculture (rainfed and irrigated) in the country, along with the reduction and destruction of natural areas. this increase has neutralized the effect of the decreasing trend of pastures and forests in the spatial average of the vegetation cover index. the achievement of the upcoming research is worthy of consideration in the sense that it shows that the increase in the greenness of the country is a false result and can diminish the trend of natural areas (forests and pastures) in the analysis. finally, if the land use change continues in the country, and droughts intensify with the decrease in rainfall and the increase in temperature extremes; the country will move towards increasing desert areas and land destruction. to prevent the wastage of water in the country’s watersheds, the effect of drought should be reduced by implementing watershed measures and comprehensive management of watersheds.