توزیع مکانی دمای سطح زمین در استان زنجان

دمای سطح زمین یکی از فراسنج های اثرگذار بر بسیاری از فرایندهای طبیعی و انسانی است. در این پژوهش توزیع مکانی دمای سطح زمین در استان زنجان در دوره 2001 تا 2023 با استفاده از فراورده mod11a2 v6.1 مودیس بررسی ‌شده است. در این راستا اثر ارتفاع طول و عرض جغرافیایی بر پراکندگی دمای سطح زمین، الگوی مکانی آن و پهنه‌های دمایی استان به‌ترتیب با استفاده از روش‌های همبستگی جزئی، آماره g* و تحلیل خوشه‌ای ارزیابی و آشکار شد. یافته‌ها نشان داد که میانگین دمای سطح زمین در روز 24.6 و در شب 5.3 درجه سلسیوس بوده است. بررسی اثر عوامل مکانی بر دمای سطح زمین نشان داد که رابطه ارتفاع طول و عرض جغرافیایی با دمای سطح زمین منفی است. از این‌رو با حرکت از جنوب به شمال، غرب به شرق و زمین‌های پست به بلندی‌ها دما کاهش می‌یابد. با این‌همه ارتفاع بیش‌ترین اثر را بر دما دارد و اثر طول جغرافیایی و عرض جغرافیایی ضعیف‌تر است. ازاین‌رو اثر ارتفاع می‌تواند بر اثر طول و عرض جغرافیایی چیره شود. دمای سطح زمین در استان، با اطمینان 95 درصد و بیش‌تر از یک الگوی خوشه‌ای پیروی می‌کند که پستی‌ها و بلندی‌های استان بیش‌ترین نقش را در شکل‌گیری آن داشته‌اند؛ به‌گونه‌ای‌ که خوشه‌های بیشینه دما هماهنگ با زمین‌های پست و خوشه‌های کمینه دما هماهنگ با بلندی‌ها است. پهنه‌بندی دمای سطح زمین نشان داد که گستره استان را می‌توان به 4 پهنه دمایی بخش کرد؛ به‌گونه‌ای ‌که میانیگن دمای روزهنگام و شب هنگام سطح زمین در هر چهار پهنه با اطمینان بیش از 99 درصد متفاوت هستند. ارتفاع و شکل زمین در ایجاد پهنه‌های چهارگانه دمایی برجسته‌ترین نقش را داشته‌اند؛ ازاین‌رو گرم‌ترین پهنه هماهنگ با زمین‌های پست شمال شرقی استان (دره قزل اوزن) و سرد‌ترین پهنه هماهنگ با مرتفع‌ترین نواحی استان هستند. هم‌چنین سمت و سوی پهنه‌ها در بیش‌تر نواحی شمال غربی جنوب شرقی است. دمای روزهنگام سطح زمین در گروه نخست 23.9، گروه دوم 27.3، گروه سوم 28.8 و گروه چهارم 18.8 درجه سلسیوس است. هم‌چنین میانگین دمای شب‌هنگام سطح زمین در گروه نخست، 4.4، گروه دوم 6.9، گروه سوم 12.1 و گروه چهارم 1.9 درجه سلسیوس بوده است. از این‌رو گروه سوم گرم‌ترین و گروه چهارم سردترین پهنه‌های دمایی هستند. 

spatial distribution of land surface temperature in zanjan province

land surface temperature is a parameter that affects many natural and human processes. in this study, the spatial distribution of surface temperature in zanjan province from 2001 to 2023 was investigated. in addition, the effects of elevation, longitude, and latitude on the temperature distribution of the land surface, its spatial pattern, and the temperature zones of the province were evaluated and revealed using partial correlation methods, g* statistic, and clustering analysis, respectively. the results showed that the mean temperature of the land surface is 24.6 c° during the day and 5.3 c° at night. the relationship between elevation, longitude, and latitude with surface temperature is negative. elevation has the greatest effect on temperature, but the effect of latitude and longitude is weak. however, the temperature decreases by moving from south to north, west to east, and from lowlands to high elevations. the land surface temperature in the province follows a cluster pattern with a certainty of 95% or more, in which the lowlands and heights of the province have played the most role in its formation; also, the province can be divided into four temperature zones, where the direction and boundaries of the zones follow the shape of the land. the mean daytime land surface temperature of the earth in the first group is 23.9 c°, the second group is 27.3 c°, the third group is 28.8 c°, and the fourth group is 18.8 c°. in addition, the mean temperature at night in the first group was 4.4 c°, the second group was 6.9 c°, the third group was 12.1 c°, and the fourth group was 1.9 c°.