بررسی اثر جاسمونیک اسید بر تغییرات کمی و کیفی متابولیت‌های ثانوی اندام‌های مختلف گیاه دارویی scrophularia striata boiss.

گل سازویی (scrophularia striata boiss.) گیاهی دارویی از خانواده lamiaceae است که ارزش دارویی بسیار بالایی دارد که علی رغم پتانسیل دارویی، اطلاعات کمی در خصوص نوع و میزان ترکیبات ثانویه آن وجود دارد. از این گیاه در مناطق غرب ایران به صورت سنتی برای درمان زخم، عفونت و بیماری های کلیوی استفاده می شود. در پژوهش حاضر بذرهای گل سازویی از دامنه های کوه های زاگرس واقع در دانشگاه ایلام جمع آوری گردید و تاثیر جاسمونیک اسید در سه سطح (0 (کنترل)، 100 و 300) پی پی ام بر تغییرات متابولیت های ثانویه در بافت های مختلف (ریشه و اندام هوایی) این گیاه در گلخانه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه ایلام در سال 1400 انجام شد. اندام های هوایی و ریشه گیاه در مرحله گلدهی پس از خشک شدن با روش سوکسله آبی عصاره گیری شدند. آنالیز کروماتوگرافی گازی طیف سنج جرمی انجام گردید. نتایج نشان داد که غلظت های مختلف متیل جاسمونات روی القای بیوسنتز تعدادی از ترکیبات ثانویه به ویژه ترکیبات فنیل پروپانوئیدی می شود. به طوری که tetradecamethyl (8/69 درصد)، dodecamethyl- (7/31 درصد)، 2,3-dihydro-benzofuran (5/35 درصد)، 2-methoxy-4-vinylphenol (32/9درصد)، 2-furancarboxaldehyde (4/03 درصد)، ethyl .alpha.-d-glucopyranoside (19/87 درصد)، 4-vinylphenol (12/64 درصد)، methyl beta-d-glucopyranoside (26/38 درصد)، 2-propenoic acid, 3-(4-methoxyphenyl)- (cinnamic acid) (21/02 درصد) و 2-propenoic acid, 3-phenyl-, (e)- (cinnamic acid) (14/57 درصد) بالاترین میزان در اندام هوایی و ریشه های گیاهان تیمار شده در مقایسه با نمونه های شاهد داشتند. نتایج کلی نشان می دهد که وجود برخی ترکیبات مفید و موثر بخصوص مواد آنتی باکتریال که در اثر کاربرد متیل جاسمونات نسبت به گیاهان شاهد افزایش یافته است می تواند به عنوان یک روش موثر جهت افزایش ترکیبات دارویی این گیاه دارویی باشد که نیازمند بررسی های بیشتر جهت شناسایی ترکیبات مفید فارماکولوژیکی و دارویی در این گیاه می باشد.

investigating the effect of jasmonic acid on the quantitative and qualitative changes of secondary metabolites of different organs from scrophularia striata

scrophularia striata boiss is a member of the lamiaceae family, a valuable plant and native to iran, which despite its rich medicinal potential, there is limited information about the type and amount of secondary compounds. therefore, the use of modern gas chromatography methods (such as gc-mass technology) can provide comprehensive and sufficient information about the amount and type of secondary compounds. in the present study, the effect of jasmonic acid at three levels (0 (control), 100 and 300) ppm on changes in secondary metabolites in different tissues (roots and aerial tissue) of this plant was investigated. aerial parts and roots of the plant were extracted after drying by soxhlet method. chemical analysis of the obtained extracts was performed using gas chromatography apparatus connected to a mass spectrometer. the results of chemical analysis showed that different concentrations of methyl jasmonate induce the biosynthesis of a number of secondary compounds, especially phenylpropanoid compounds. such as tetradecamethyl (%8/69), dodecamethyl- (%7/31), 2,3-dihydro-benzofuran (%5/35), 2-methoxy-4-vinylphenol (%9/32), 2- furancarboxaldehyde (%4/03), ethyl .alpha.-d-glucopyranoside (%19/87), 4-vinylphenol (%12/64), methyl beta-d-glucopyranoside (%26/28), 2-propenoic acid , 3- (4-methoxyphenyl) - (cinnamic acid) (%21/02) and 2-propenoic acid, 3-phenyl-, (e) - (cinnamic acid) (%14/57) highest in the aerial and roots of the plants were treated and controlled. the general results show that the presence of some useful and effective compounds, especially antibacterial substances, requires further studies to identify useful pharmacological and medicinal compounds in this plant.