بررسی فیتوشیمیایی اسانس گیاه prangos ferulacea lindl. در رویشگاه‌های مختلف شهرستان دلفان

ﺟﺎﺷﯿﺮ (.prangos ferulacea lindl) ﮔﯿﺎﻫﯽ داروﯾﯽ ﭼﻨﺪﺳﺎﻟﻪ و ﻣﻌﻄﺮ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﺗﯿﺮه ﭼﺘﺮﯾﺎن اﺳﺖ. ﺳﺮﺷﺎﺧﻪﻫﺎی ﻫﻮاﯾﯽ و ﮔﻠﺪار ﮔﯿﺎه در اواﺳﻂ ﺧﺮدادﻣﺎه 1394 از ﺳﻪ روﯾﺸﮕﺎه ﺣﺮﻧﺎ، دروزﻧﺎب و ﺳﻤﺴﺎﻧﻪ ﺑﻪﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺎ ارﺗﻔﺎع 2450، 2200 و 2150 ﻣﺘﺮ واﻗﻊ در ارﺗﻔﺎﻋﺎت ﺷﻤﺎل ﺷﺮق ﺷﻬﺮﺳﺘﺎن دﻟﻔﺎن ﺟﻤﻊآوری ﮔﺮدﯾﺪ . اﺳﺎﻧﺲﮔﯿﺮی ﺑﺎ روش ﺗﻘﻄﯿﺮ ﺑﺎ آب ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺖ. اﺟﺰای اﺳﺎﻧﺲ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از دﺳﺘﮕﺎهﻫﺎی ﮐﺮوﻣﺎﺗﻮﮔﺮاﻓﯽ ﮔﺎزی (gc) و ﮐﺮوﻣﺎﺗﻮﮔﺮاﻓﯽ ﮔﺎزی ﻣﺘﺼﻞ ﺑﻪ ﻃﯿﻒﺳﻨﺞ ﺟﺮﻣﯽ (gc/ms) ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ و ﺷﻨﺎﺳﺎﯾﯽ ﺷﺪﻧﺪ. از آزﻣﻮن ﺗﺠﺰﯾﻪ وارﯾﺎﻧﺲ و ﺿﺮﯾﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﭘﯿﺮﺳﻮن ﺑﻪﺗﺮﺗﯿﺐ ﺑﺮای ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت ﺧﺎک روﯾﺸﮕﺎهﻫﺎ و ﺷﺎﺧﺼﻪﻫﺎی ﮐﻤﯽ و ﮐﯿﻔﯽ اﺳﺎﻧﺲ اﺳﺘﺤﺼﺎﻟﯽ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻧﺤﻮه ﭘﯿﻮﻧﺪ ﻣﯿﺎن ﺷﺎﺧﺼﻪﻫﺎی ﺧﺎک و اﺳﺎﻧﺲ ﺣﺎﺻﻠﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﮔﺮدﯾﺪ ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﻣﺘﻮﺳﻂ اﺳﺎﻧﺲ از ﺳﻪ روﯾﺸﮕﺎه ﺣﺮﻧﺎ، دروزﻧﺎب و ﺳﻤﺴﺎﻧﻪ ﺑﻪﺗﺮﺗﯿﺐ 0/2، 0/2 و 0/3 درﺻﺪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ. ﭼﻬﺎر ﺗﺮﮐﯿﺐ ﺷﯿﻤﯿﺎﯾﯽ آﻟﻔﺎ-ﭘﯿﻨﻦ (1/41، 1/47 و 56/89 درﺻﺪ؛ ﺑﻪﺗﺮﺗﯿﺐ در ﺳﻪ روﯾﺸﮕﺎه ﺣﺮﻧﺎ، دروزﻧﺎب و ﺳﻤﺴﺎﻧﻪ) ، اﮐﺴﺎﯾﺪ ﮐﺮﯾﻮﻓﯿﻠﻦ (23/79، 16/25 و 9/10 درﺻﺪ)، ﺗﺮاﻧﺲ ﮐﺎرﯾﻮﻓﯿﻠﻦ (14/78، 15/33 و 1/54 درﺻﺪ) و آﻟﻔﺎ-ﻓﻨﯿﻞ (13/20، 13/21 و 0/22 درﺻﺪ) از ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻏﺎﻟﺐ و ﻣﺸﺘﺮک در ﻫﺮ ﺳﻪ روﯾﺸﮕﺎه ﺑﻮدﻧﺪ. آﻧﺎﻟﯿﺰ ﺗﺠﺰﯾﻪ وارﯾﺎﻧﺲ ﻧﺸﺎن داد در روﯾﺸﮕﺎه ﺳﻤﺴﺎﻧﻪ ﻣﻘﺪار ﻧﯿﺘﺮوژن، اﺳﯿﺪﯾﺘﻪ و ﻣﺎده آﻟﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺳﺎﯾﺮ روﯾﺸﮕﺎهﻫﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺑﻮد و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ اﯾﻦ روﯾﺸﮕﺎه ارﺗﻔﺎع ﮐﻤﺘﺮی ( 2150 ﻣﺘﺮ) ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ دو روﯾﺸﮕﺎه دﯾﮕﺮ دارد ﮐﻪ دارای اﺧﺘﻼف ﻣﻌﻨﯽدار ﺑﺎ آنﻫﺎ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ (0/01>p). ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﭘﯿﺮﺳﻮن ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﺑﯿﻦ اﮐﺜﺮ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎ و ﻋﻮاﻣﻞ اداﻓﯿﮑﯽ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻣﻌﻨﯽداری وﺟﻮد دارد، ﺑﻪ ﻃﻮریﮐﻪ آﻟﻔﺎ-ﭘﯿﻨﻦ ﺑﺎ ﻧﯿﺘﺮوژن، اﺳﯿﺪﯾﺘﻪ و ﻣﺎد ه آﻟﯽ دارای ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻣﻌﻨﯽدار و ﻣﺜﺒﺘﯽ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ. ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻫﻤﯿﺖ اﺳﺎﻧﺲ اﺳﺘﺤﺼﺎﻟﯽ و ﺗﻨﻮع ﺗﺮﮐﯿﺒﺎت ﻣﻮﺟﻮد در اﺳﺎﻧﺲ ﮔﯿﺎه ﺟﺎﺷﯿﺮ و اﺛﺮﮔﺬاری ﺷﺎﺧﺼﻪﻫﺎی روﯾﺸﮕﺎﻫﯽ ﺑﺮ ﻣﺆﻟﻔﻪﻫﺎی ﮐﻤﯽ و ﮐﯿﻔﯽ اﺳﺎﻧﺲ ﺣﺎﺻﻠﻪ از اﯾﻦ ﮔﯿﺎه، ﻧﺘﺎﯾﺞ ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ ﮔﺎﻣﯽ ﻣﺆﺛﺮ در ﺟﻬﺖ ﺗﺮوﯾﺞ ﺷﯿﻮهﻫﺎی ﻋﻠﻤﯽ ﮐﺸﺖ، اﻫﻠﯽ ﮐﺮدن و ﺗﻮﻟﯿﺪ اﯾﻦ ﮔﯿﺎه ﺑﻮده و ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻣﺘﺨﺼﺼﯿﻦ ﻗﺮار ﮔﯿﺮد.