|
|
|
|
سازوکارهای انحصار پنهان در پلتفرمهای دیجیتال ایران: بازاندیشی در سیاستگذاری اقتصاد دیجیتال
|
|
|
|
|
|
|
|
نویسنده
|
ابراهیمی شاه آبادی آتوسا ,نوبری نیلوفر
|
|
منبع
|
سياست علم و فناوري - 1404 - دوره : 18 - شماره : 2 - صفحه:43 -58
|
|
چکیده
|
پژوهشحاضر با هدف شناسایی سازوکارهای شکلگیری «انحصار پنهان» در پلتفرمهایدیجیتال ایران انجام شده است؛ پدیدهای که برخلاف انحصار آشکار، نه از طریق حذف مستقیم رقبا یا سلطه قیمتی، بلکه از مسیرهاییتدریجی، نامحسوس و مبتنی بر بستر نهادی شکل میگیرد. این مطالعه با بهرهگیری از رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون، دادههای خودرا ازطریق 18مصاحبه نیمهساختاریافته با مدیران پلتفرمها، سیاستگذاران، فعالان صنفی و پژوهشگراناقتصاد دیجیتال گردآوری کردهاست. یافتههای پژوهش با تلفیق دو رویکرد تحلیلی مکمل: (1) سیاستگذاری و تنظیمگریرقابت (بالا به پایین) و (2) منطق درونی مدلکسبوکار پلتفرمی (پایین بهبالا) چارچوبیسهبُعدی شامل ابعاد ساختاری، رفتاری و نهادی ارائه میدهد که امکان فهم عمیقتر و چندلایه انحصار پنهان را در بوم سازگان ایران فراهم میسازد. در این چارچوب، انحصار پنهان بهعنوان تجلی کنترل پنهان پلتفرم در بعد رفتاری تفسیر شده که در نقطه تلاقی میان بعد ساختاری (یعنی طراحی و معماری پلتفرم) و بعد نهادی(یعنی بهرهبرداری منفعل از خلاهایسیاستی و تنظیمگری) رخ میدهد. این نوع انحصار، در قالب چرخهای خودتقویتشونده، بازتولید میشود. پژوهش نشان میدهد که پلتفرمهایدیجیتال برای تثبیت سلطه خود، الزاماً نیازمند نوآوریهای تهاجمی نیستند، بلکه با تکیه بر ضعف نظارت و خلاهایحکمرانیدیجیتال، جایگاه مسلط خود را حفظ و تقویت میکنند که این امر به تداوم انحصار پنهان نیز میانجامد. در نهایت، چارچوب سهبعدی این پژوهش میتواند بهعنوان مبنایی نظری برای تحلیل حکمرانیدیجیتال و ارائه راهکارهای مقابله با سلطه پلتفرمی مورد استفاده قرار گیرد. برایناساس، توصیه میشود سیاستهایتنظیمی در ایران بهصورت اقتضایی، چابک و منطبق با منطق کسبوکار پلتفرمها طراحی شوند؛ چرا که مداخلات کلینگر و دیرهنگام، نه تنها اثربخشی لازم را ندارند بلکه میتوانند به تقویت و تثبیت انحصار پنهان بیانجامند.
|
|
کلیدواژه
|
انحصار پنهان، پلتفرم دیجیتال، قدرت پلتفرم، سیاستگذاری دیجیتال
|
|
آدرس
|
دانشگاه تهران, دانشکده کارآفرینی, ایران. , دانشگاه تهران, دانشکده کارآفرینی, گروه کسب وکار جدید, ایران.
|
|
پست الکترونیکی
|
niloofar.nobari@ut.ac.ir
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
mechanisms of hidden monopoly in iran’s digital platforms: rethinking digital economy policymaking
|
|
|
|
|
Authors
|
ebrahimi shahabadi atoosa ,nobari niloofar
|
|
Abstract
|
this study aims to identify and explain the mechanisms of hidden monopoly in iranian digital platforms. a phenomenon that emerges not through overt dominance but through gradual, multilayered, and interaction-driven actions. using a qualitative approach and conducting 18 semi-structured interviews with experts in the on-demand delivery digital platform industry, data were analyzed using thematic analysis. the findings indicate that the hidden monopoly results from the cyclical interplay of three levels of platform actions: (1) at the level where the platform acts as an active agent, shaping user choices through market architecture and design; (2) at the level where the platform, as a hidden controller, directs the daily interactions of users and partners; and (3) at the level where, as a passive leveraging, it exploits regulatory gaps or institutional voids to consolidate its position. these levels not only operate independently but also interact dynamically to form a cyclical structure of invisible power in which platforms undermine competition without overtly violating antitrust regulations. the innovation of this research lies in the analytical conceptualization of the hidden monopoly phenomenon from the perspective of platform positional agency, articulated through three interrelated roles: active, controlling, and leveraging. theoretically, the paper proposes an integrated and multilevel model for analyzing platform power, and practically, it provides a basis for rethinking digital economy policymaking in iran.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|