عرفان و نگارگری: تاثیر آداب و اندیشه های عرفان اسلامی حکمای صفوی در مفاهیم نگارگری مکتب تبریز دوم

آداب از اصول طریقت تصوّف بود. حفظ آداب، محک میزان عیار مریدان در پای بندی به تصوّف و متعاقباً پاسداشت سنت رسول و ائمّه به‌شمار می آمد. در اندیشۀ صوفیان، برای هر رفتاری، آداب خاصی حاکم بود که اِعمال آن آداب، نقش مهمی در ردّ و قبول صوفیان در حلقۀ اهل تصوف داشت. عمل به آداب در حقیقت پروانۀ بقای صوفی در کسوت اهل تصوّف بود و تخطّی از آن منجر به خروج ازدایرۀ صوفیان می‌شد. انتقال صحیح آداب نیز از اهمّ موضوعاتی بوده است که در ادوار گوناگون ذهن مشایخ تصوف را مشغول و مشوّش می‌داشت، زیرا خاستگاه آداب آیات، احادیث، روایات، سنت و سیرۀ پیامبر و معصومین بود و هرگونه قصور در عمل و نقل آن، فروگذاشت جانب حرمت این مقدسات تصوّر می‌شد و خطایی نابخشودنی به‌شمار می آمد. در این پژوهش پس از بیان تعاریف و اهمیّت «ادب» در متون عرفانی، نشان داده می‌شود که آداب مختلف چه تفاوت‌هایی باهم داشته اند؟ این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی پرداخته شده است. واژۀ «ادب» در آغاز بار معنایی محدود، اَشرافی و انحصاری داشت اما نفوذ اسلام و شیوع تصوّف سبب تحوّل و توسعه و سرانجام تعالی معنایی «ادب » گردید. نتیجۀ این تحقیق نشان می‌دهد که مشایخ بزرگی چون عَین‌القُضات، عزیزالدین نَسَفی و مولانا به جنبۀ باطنی آداب بیش از جنبۀ ظاهری آن نظر داشته اند و از این‌رو نسبت به مراعات ظاهر آداب جانب تساهل را گرفته اند؛ حال آنکه صوفیان دیگری چون باخرزی، سهروردی و کاشانی نسبت به بیان آداب از کوچک‌ترین نکته ای دریغ نکرده و جوانب احتیاط را رها نکرده اند. اندیشه‌های عرفانی دورۀ صفوی در نگارگری مکتب دوم تبریز نیز نمود واضحی یافته است.اهداف پژوهش:بررسی عرفان اسلامی از جنبۀ آداب.بررسی تاثیر متقابل عرفان اسلامی و هنر نگارگری اسلامی (مکتب دوم تبریز).سوالات پژوهش:آداب در عرفان اسلامی چه چیزهایی هستند؟تاثیر عرفان اسلامی بر هنر نگارگری اسلامی چیست؟

sufism and painting: the influence of safavid sufi mystics’ customs and thoughts on the concepts of tabriz school of painting

customs were among the principles of sufi mysticism. observing customs was a measure of disciples’ adherence to sufism and, consequently, preserving the tradition of the prophet and the imams. in sufi thought, specific customs governed every behavior, and their implementation played a crucial role in the acceptance or rejection of sufis within the circle of mystics. practicing customs was, in fact, a permit for a sufi’s survival in the guise of mystics, and deviating from them led to exclusion from the sufi circle. the accurate transmission of customs was also a significant concern that preoccupied the minds of sufi masters across various eras, as the origin of customs lay in quranic verses, hadiths, traditions, and the conduct of the prophet and the infallibles. any negligence in practicing or narrating these customs was considered a sacrilegious error.this study, after explaining the definitions and importance of &adab& in mystical texts, demonstrates the differences among various customs. the article is conducted using a descriptive-analytic method. initially, the term &adab& had a limited, aristocratic, and exclusive meaning, but the influence of islam and the spread of sufism led to its evolution and eventual elevation in meaning. the results of this research show that prominent masters such as ayn al-qudat, aziz al-din nasafi, and rumi focused more on the spiritual aspect of customs than their outward appearance, thus taking a lenient stance towards observing their external aspects. in contrast, other sufis like baharzi, suhrawardi, and kashani did not spare any detail in expressing customs and did not neglect caution.sufi thoughts during the safavid era also found explicit expression in the painting of the second tabriz school.research objectives:to study islamic sufism from the perspective of customs.to examine the mutual influence of islamic sufism and islamic painting (tabriz school of painting).research questions:what are customs in islamic sufism?what is the influence of islamic sufism on islamic painting?