اثبات وجود خداوند نزد متکلمان و فلاسفه و انعکاس این دیدگاه در معماری مساجد (مسجد کبود تبریز)

اختلاف فلسفه و کلام در این است که فلسفه وجود و زندگی دنیا و آخرت را دربر می‌گیرد؛ درحالی‌که علم کلام به اعتقادات دینی می‌پردازد، همان‌طور که فلسفه به جست‌وجوی حقیقت می‌‌پردازد، خواه این حقیقت دینی باشد یا غیردینی، و علم کلام به جست‌وجوی الوهیت، نبوت و سمعیات می‌پردازد؛ پس علم کلام به‌دنبال حقایق دینی است. سپس در این تحقیق به شواهدی که متکلمان و فیلسوفان ذکر کرده‌اند پرداخته‌ایم. آنجا که علمای الهیات بر اثبات وجود خداوند متعال اتفاق‌نظر دارند؛ برخی از آن‌ها به دلایل نقل شده از قرآن و سنت بر اثبات وجود خداوند تکیه کرده و آن را نقطه شروع اصلی قرار می‌دهند، اما برخی دیگر بر دلایل عقلی تکیه می‌کنند و برخی هم در کنار این دو دلیل اصلی، به دلایل دیگری مانند دلیل فطرت استناد می‌کنند؛ زیرا در میان عقلا درخصوص وجود مدبر و خالق هستی اختلافی نیست و همه آن را قبول دارند، چراکه مردم بر شناخت خالق آفریده شده‌اند و یکی دیگر از دلایلی که عقلا به آن استناد  می‌کنند دلیل التسلیم جدلی است، آنجا که متکلمان این دلیل را برای محکوم‌کردن مخالفینشان بعد از آنکه در مقابلشان چنین وانمود می‌کنند که تمام دلایل آنان را پذیرفته‌اند به‌کار می‌گیرند. دلایل فلاسفه دلیل حدوث است؛ این یکی از دلایل مشترک متکلمان و فیلسوفان می‌باشد که هر یک برای اثبات وجود خالق به این دلیل تمسک می‌کنند، با این تفاوت که هر یک از آن‌ها راه خاص خود را برای اثبات وجود خداوند متعال در پیش می‌گیرند. فلاسفه و متکلمان در اثبات وجود خالق عقیدۀ مشترکی دارند اما ابزار و روش‌های متفاوتی برای این اثبات دارند. وحدانیت و وجود الهی به طرزی آشکار در معماری اسلامی نیز نمود یافته است.اهداف پژوهش:بررسی شواهد وجود خداوند متعال در میان علمای علم کلام و فیلسوفان.بررسی اعتقادات مشترک بین فلاسفه و متکلمان برای اثبات وجود خداوند و انعکاس آن در معماری مسجد کبود تبریز.سوالات پژوهش:دلایل بررسی شواهد وجود خداوند متعال در میان علمای علم کلام و فیلسوفان چیست؟وجود خداوند در معماری مسجد کبود تبریز چه بازتابی یافته است؟

god in theologians and philosophers: reflections in the architecture of mosques (the blue mosque of tabriz)

the distinction between philosophy and theology lies in their scope: philosophy encompasses the existence and life of both this world and the hereafter, while theology focuses on religious beliefs. philosophy seeks truth, whether religious or secular, whereas theology explores divinity, prophecy, and esoteric knowledge, thus pursuing religious truths. this study examines the evidence presented by theologians and philosophers, where theologians agree on the existence of god. some rely on scriptural and traditional evidence from the quran and sunnah as their primary basis, while others emphasize rational arguments. additionally, others invoke other reasons, such as the argument of innate nature, as there is no disagreement among rational individuals about the existence of a creator and manager of the universe, since humans are created to recognize their creator. another argument used by theologians is the dialectical argument of submission, employed to refute their opponents after seemingly accepting all their arguments. philosophers use the argument of creation (or origination), which is a common ground for both theologians and philosophers in proving the existence of a creator, though each approaches it differently. both philosophers and theologians share the belief in the existence of god but employ distinct methods and tools to prove it. the unity and existence of god are clearly reflected in islamic architecture.research objectives:to examine the evidence of god’s existence among theologians and philosophers.to investigate the shared beliefs between philosophers and theologians in proving god’s existence and its reflection in the architecture of the blue mosque of tabriz.research questions:what are the reasons for examining the evidence of god’s existence among theologians and philosophers?how is god’s existence reflected in the architecture of the blue mosque of tabriz?