بررسی تاثیر حکمت اشراق برتجلی عناصر زیبایی شناسی معماری مساجد دوره صفویه با روش پانوفسکی

کاوش و یافتن عوامل موثر بر این جاودانگی بصری مسجد علاوه‌بر اینکه موجب شناخت عمیق‌تر بنا و جهت فکری سازندگان آن است، بلکه از استعارات و نشانه‌های به‌کار رفته در آن‌ها پرده برمی‌دارد و می‌تواند در خلق کیفیت متفاوت فضا و مکان‌هایی که در حال حاضر ساخته می‌شوند موثر باشد. مسجد به‌عنوان مکانی که قرار است موجبات تعالی روح آدمی و تقرب به خدا را فراهم آورد می‌بایست منطبق بر حکمت دینی، و به‌وجود آورندۀ تعلق فردی و اجتماعی در افراد یک جامعه باشد. در این مطالعه با استفاده از روش نشانه‌شناسی لایه‌ای پانوفسکی سعی در به تصویر کشیدن پیوند میان فلسفه و تعالی روح انسان با آثار معماری عصر صفویه به‌خصوص مساجد شده است. در روند مطالعه به تحلیل عناصر معماری مساجد امام و شیخ لطف‌الله و مقایسه تطبیقی با حکمت اشراق  با روش پانوفسکی پرداخته شده است. چنین نتیجه گرفته شد که اصول بنیادین طراحی معماری مساجد صفوی در اصفهان براساس عرفان و حکمت و بستر فرهنگی آن دوره ازجمله مهم‏ترین آن حکمت اشراق سهروردی به‌طور غیرمستقیم با ظرافت‏هایی هنرمندانه دیده می‌شود.اهداف پژوهش:ارتقای کارآمدی هویت معنا و حس مکان در طراحی مساجد معاصر.نگرش مفهومی به معماری در جایگاه پاسخی به معضلات معماری معاصر به روش زیبایی‌شناسی پانوفسکیسوالات پژوهش:چه ارتباطی میان حکمت اشراق و تعالی معماری مساجد صفوی اصفهان می‌توان جست؟چگونه می‌توان از منظر بررسی حکمت و فلسفه برای معماری و معضلات معاصر آن چاره‌جویی کرد؟

investigating the influence of illuminationist philosophy (hikmat al-ishraq) on the manifestation of aesthetic elements in safavid mosque architecture using panofsky’s method

exploring and identifying the factors contributing to the visual timelessness of mosques not only leads to a deeper understanding of the structures and the intellectual orientation of their creators but also unveils the metaphors and symbols employed in them. this can be instrumental in creating qualitatively different spaces and places in contemporary architecture. as a space intended to facilitate the spiritual elevation of humans and their closeness to god, a mosque must align with religious wisdom and foster individual and social belonging within a community. this study employs panofsky’s layered semiotic method to illustrate the connection between philosophy, human spiritual elevation, and the architectural works of the safavid era, particularly mosques. the architectural elements of the imam and sheikh lotfollah mosques are analyzed and compared with the principles of illuminationist philosophy using panofsky’s method. it is concluded that the foundational principles of safavid mosque architecture in isfahan, rooted in mysticism, wisdom, and the cultural context of the era—most notably shahab al-din suhrawardi’s illuminationist philosophy—are indirectly reflected with artistic subtlety.research objectives:enhancing the efficacy of meaning and the sense of place in the design of contemporary mosques.adopting a conceptual approach to architecture as a response to contemporary architectural challenges through panofsky’s aesthetic method.research questions:what connection can be found between illuminationist philosophy and the spiritual elevation of safavid mosques in isfahan?how can philosophical and wisdom-based perspectives address contemporary architectural challenges?