بررسی آموزه های دینی و اخلاقی در دیوان ادیب الممالک فراهانی و انعکاس آن در ساختار و تزیینات بنای تکیه دولت

ادیب‌الممالک فراهانی، شاعر، ادیب و روزنامه‌نگار دورۀ مشروطیت که به جناح شاعران سنتی گرایش داشت و اشعارش بیشتر به لحاظ سطح فکری، فرهنگی و ایدئولوژیکی به‌ویژه مضامین اخلاقی و دینی قابل‌توجه و بررسی است. در این مقاله به شیوۀ توصیفی، تحلیلی و ارزیابی کمی ‌به مهم‌ترین آموزه‌های دینی و در دیوان اشعار وی پرداخته می‌شود. همچنین به انعکاس آموزه‌های دینی در بنای تکیه دولت پردخته می‌شود. ابتدا به مبانی اعتقادی و تاثیر جهان‌بینی مذهبی بر افکار شاعر توجه و سپس اصلی‌ترین انواع فضایل و رذایل اخلاقی در اشعار وی تحلیل و بررسی شده است. ادیب‌الممالک باورهای اعتقادی و آموزه‌های دینی را بهترین وسیله برای آگاهی‌بخشی به مردم و مبارزۀ بی‌امان با استبداد و استعمار می‌داند. از‌این‌رو می‌کوشد با تحریک احساسات مذهبی مردم زمینه را پیشرفت جامعه هموار‌ کند. در بخش فضایل اخلاقی مضامین وطن‌دوستی و دین‌باوری و در بخش رذایل اخلاقی، اهانت به مقدسات و ستم حکام و در بخش آموزه‌های سیاسی مسئلۀ عقب‌ماندگی و اهمیت دستگاه قضاوت از بسامد بیشتری برخوردارند. به‌طورکلی پیشرفت جامعه از دیدگاه شاعر مرهون پیروی از سنت پیامبر ‌اسلام(ص) و جانشینان وی و عمل به احکام شریعت می‌داند. همچنین در ساختار و تزئینات تکیه دولت از بناهای مذهبی دورۀ قاجار، مبانی اخلاقی و دینی نقش پررنگی دارد.اهداف پژوهش:بررسی مبانی اخلاقی و دینی در دیوان ادیب‌الممالک فراهانی.بررسی مبانی اخلاقی و دینی در ساختار و تزئینات تکیه دولت.سوالات پژوهش:مبانی اخلاقی و دینی در دیوان ادیب‌الممالک فراهانی چه جایگاهی دارد؟مبانی اخلاقی و دینی در ساختار و تزئینات تکیه دولت چگونه بازتاب یافته است؟

the examination of religious and ethical teachings in the divan of adib al-mamalek farahani and their reflection in the structure and decorations of the tekyeh dowlat building

adib al-mamalek farahani, a poet, scholar, and journalist of the constitutional era, was inclined toward traditional poetry. his works are particularly noteworthy for their intellectual, cultural, and ideological depth, especially in terms of religious and ethical themes. this article employs a descriptive, analytical, and quantitative evaluation approach to explore the most significant religious and ethical teachings in his divan (collection of poems). additionally, it examines the reflection of these religious teachings in the structure and decorations of the tekyeh dowlat building. the study begins by addressing the poet’s foundational beliefs and the influence of his religious worldview on his thoughts, followed by an analysis of the primary virtues and vices in his poetry. adib al-mamalek regarded religious beliefs and teachings as the best means to enlighten the people and relentlessly combat tyranny and colonialism. thus, he sought to stimulate the religious sentiments of the people to pave the way for societal progress. in the realm of virtues, themes such as patriotism and religious faith are prominent, while in the realm of vices, insults to sacred values and the oppression of rulers stand out. in terms of political teachings, issues like societal backwardness and the importance of the judiciary are frequently addressed. overall, the poet believed that societal progress depended on adherence to the traditions of the prophet of islam (pbuh) and his successors, as well as the observance of religious laws. furthermore, the structure and decorations of the tekyeh dowlat, a religious building from the qajar era, prominently reflect these ethical and religious principles.research objectives:to examine the ethical and religious foundations in the divan of adib al-mamalek farahani.to investigate the ethical and religious foundations in the structure and decorations of the tekyeh dowlat.research questions:what is the significance of ethical and religious foundations in the divan of adib al-mamalek farahani?how are ethical and religious foundations reflected in the structure and decorations of the tekyeh dowlat?