کارکرد تمثیل عرفانی «وحدت» در گلشن راز شیخ محمود شبستری و تزیینات معماری گنبد سلطانیه

تمثیل در حوزۀ ادبیات عرفانی ازجمله مهم‌ترین مبانی کاربردی در تبیین حقایق عارفانه محسوب می‌گردد. از این‌رو، عرفا برای بیان رموز عرفانی و کنایی ملزم به استفاده از زبان تمثیل می‌باشند. از میان اصطلاحات صوفیانه، تمثیل عرفانی «وحدت» به‌عنوان یکی از کاربردی‌ترین تعبیرات عارفانه در گلشن راز شیخ محمود شبستری مطرح است. این پژوهش به روش توصیفی و تحلیلی و با تکیه بر جمع‌آوری داده‌های کتابخانه‌ای انجام شده است. از منظر عرفایی چون شیخ محمود شبستری انسان همانند قطره‌ای از دریای وحدت الهی در این جهان باید مراحلی را طی کند که در سلوک نظری و تصفیه باطن (سلوک عملی) بتواند در مراتب معرفت شهودی به وحدانیت حق نائل گردد؛ چراکه با وجود تعیناتی که در ظاهر این جهان و کائنات می‌بینیم، در حقیقت کثرات به مانند ذراتی جزوی از کل مطلق محسوب می‌گردند و تبیین این مسئله از تمثیل وحدت و ترکیبات آن در گلشن راز به‌عنوان نقطۀ عطفی در عرفان شیخ محمود شبستری تجلی می‌نماید. همچنین در تزئینات گنبد سلطانیه نیز نمودهای واضحی از وحدت عارفانه در نقوش هندسی و گیاهی وجود دارد.اهداف پژوهش:تبیین کارکرد تمثیل عرفانی وحدت و ترکیبات آن در گلشن راز از منظر شیخ محمود شبستری.بررسی عرفانی وحدت و ترکیبات آن در گلشن راز و تزئینات گنبد سلطانیه.سوالات پژوهش:تمثیل وحدت در گلشن راز شیخ محمود شبستری در چه مفهومی استفاده شده است؟آیا کاربرد تمثیل وحدت در گلشن راز و تزئینات گنبد سلطانیه چه جلوه‌های دیگری هم دارد؟

the function of the mystical allegory of unity in golshan-e raz by sheikh mahmoud shabestari and the architectural decorations of the soltaniyeh dome

allegory in the realm of mystical literature is one of the most important tools for explaining mystical truths. mystics, therefore, rely on allegorical language to express mystical and symbolic secrets. among sufi terms, the mystical allegory of unity stands out as one of the most practical expressions in golshan-e raz by sheikh mahmoud shabestari. this research, conducted through a descriptive-analytical method and relying on library data collection, explores the concept of unity in golshan-e raz and its manifestations in the architectural decorations of the soltaniyeh dome. from the perspective of mystics like sheikh mahmoud shabestari, humans, like a drop from the ocean of divine unity, must undergo stages of spiritual journey and inner purification (practical mysticism) to attain the intuitive knowledge of divine unity. despite the apparent multiplicity in the world and the universe, all multiplicities are, in truth, partial particles of the absolute whole. this concept is vividly illustrated through the allegory of unity and its components in golshan-e raz, marking a pivotal point in sheikh mahmoud shabestari’s mysticism. similarly, the decorations of the soltaniyeh dome exhibit clear manifestations of mystical unity in their geometric and floral patterns.research objectives:to explain the function of the mystical allegory of unity and its components in golshan-e raz from the perspective of sheikh mahmoud shabestari.to examine the mystical concept of unity and its components in golshan-e raz and the architectural decorations of the soltaniyeh dome.research questions:in what context is the allegory of unity used in golshan-e raz by sheikh mahmoud shabestari?what other manifestations of the allegory of unity are present in golshan-e raz and the decorations of the soltaniyeh dome?