گونه شناسی معماری خانه‌های تاریخی زرتشتیان با تاکید بر عنصر حیاط در خانه (نمونه موردی: خانه های زرتشتی نشین شهر یزد)

یکی از عناصر باقی‌مانده از بافت کهن شهر تاریخی یزد، خانه‌های منتسب به جامعه زرتشتیان است. باتوجه‌به شیوۀ زندگی و رشد شهرنشینی در طی سالیان اخیر، بسیاری از این بناها تخریب و یا درمعرض نابودی قرار گرفته‌اند. همچنین خانه‌های زرتشتی‌نشین شهر یزد از نظر فضایی و ویژگی‌‌های معماری، دارای اصول و ویژگی‌های مشترکی هستند. این ویژگی‌ها سبب می‌شود تا خانه‌ها در کنار نقش عملکردی- فرهنگی که دارا هستند بتوانند پاسخگوی نیاز ساکنین استفاده‌کننده از این خانه‌ها باشند. باتوجه‌به این امر، معرفی و گونه‌شناسی خانه‌های تاریخی زرتشتیان شهر یزد و عناصر کالبدی و نگرش‌های فرهنگی و اجتماعی بر ساخت آن‌ها ضروری می‌باشد. نگارنده با تاکید بر عنصر حیاط در بطن ساختار این خانه‌ها سعی در شناخت الگو و معرفی ویژگی‌های آن داشته است. روش پژوهش به‌صورت کیفی و با رویکردی تفسیری-تحلیلی بوده و گردآوری اطلاعات بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی است. در همین راستا، نگارنده در این پژوهش 24 نمونه از خانه‌های زرتشتی شهر یزد را مورد بررسی قرار داده و با تاکید بر عنصر حیاط سعی بر شناخت الگوی غالب این خانه‌ها نموده است. نتایج حاصل از این تحقیق با بررسی 24 نمونه از خانه‌ها نشان می‌دهد: که دو گونه شکلی و الگو از خانه‌های زرتشتی در یزد قابل مشاهده می‌باشد: 1) الگوی خانه‌های چهارپسکم که دارای یک حیاط مربع در مرکز و چیدمان سایر فضاها پیرامون ان است و الگوی 2) خانه‌‌های با الگوی چهارپسکم حیاط‌دار که علاوه‌بر حیاط مربعی که چهارصفه یا پسکم در اطراف آن قرار دارد حیاط‌های دیگری نیز در ساختار فضایی آن جانمایی شده است. یکی از دلایل موثر در جهت‌گیری خانه‌های زرتشتی این فضا بوده است که عملکردی مذهبی و عبادی داشته است.اهداف پژوهش:بررسی و شناسایی الگوی غالب بر ساخت خانه‌های زرتشتی یزد.شاخت ویژگی‌های تاثیرگذار بر خانه‌های زردشتیان یزد.سوالات پژوهش:از نظر الگوی کالبدی خانه‌های زرتشتیان شهر یزد را به چند گونۀ شکلی می‌توان تقسیم کرد؟چه ویژگی‌هایی بر ساختار کلی خانه‌های زردشتیان یزد تاثیرگذار بوده‌ است؟