سنخ شناسی جامعه‌شناختی نسل زد: در نقد نسل‌گرایی

نسل زد متولدین سال‌های 1995 تا 2010 میلادی‌اند. 1375 تا 1390 شمسی. آنها چه ارزش‌ها و نگرش‌های اجتماعی‌ای دارند؟ با نسل‌های قبل چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی دارند؟ هدف این مقاله توصیف ویژگی‌های نسل زدی‌ها به کمک روش‌های تجربی است.روش این پژوهش پیمایش است با نمونه‌گیری به شیوۀ مکان-زمان(tls ) در میادین شهری مناطق 22 گانۀ تهران، با حجم 1218 نفر و همچنین دارای مقدار اپتیمم به تفکیک نسل‌ها (متوسط 400 نفر در هرنسل). این پیمایش توسط مرکزافکارسنجی دانشجویان ایران(ایسپا) اجرا شده است. برای طراحی پرسشنامه و تحلیل یافته‌ها تعدادی مصاحبه نیز صورت گرفته است. از تحلیل محتوای تحقیقات کیفی انجام شده دربارة نسل زد نیز استفاده شده است.یافته‌ها نشان می‌دهد سه تیپ مختلف در نسل زد قابل تشخیص است. تیپ خودگرا- موفقیت‌خواه، تیپ خانواده‌گرا-رابطه‌خواه و تیپ جامعه‌گرا- دیگرخواه. جمعیت تیپ خودگرا-موفقیت‌خواه بیشتر است. آنها بیشتر به موفقیت شخصی(شغل و لذت) می‌اندیشد. وجه اصلی موفقیت برایشان موفقیت اقتصادی است. آنها فکر می‌کنند موفقیت اقتصادی پایۀ دیگر شکل‌های موفقیت از جمله لذت‌بردن و حتی داشتن خانوادۀ خوب است. این تیپ بیشترین تمایز را با نسل‌های قبل دارد، در حالی که تمایز تیپ‌های دیگر با نسل‌های قبل کمتر است. همچنین تمایز بین نسل زد و نسل هزاره چندان زیاد نیست، اما با نسل‌های قبل‌تر اختلافات معنادارتری وجود دارد.نسل زد از حیث ارزش‌ها و نگرش‌ها یکدست نیست. بنابراین هرگونه تصویرسازی یکپارچه از آن تقلیل‌گراست. میان ارزش‌ها و نگرش‌های نسل زد با نسل‌های قبل تفاوت‌های معناداری وجود دارد، در عین حال همپوشانی‌های زیادی هم قابل رویت است.

sociological typology of gen z: a critique of generationalism

gen z comprises individuals born between 1995 and 2010 (1375-1390). this paper explores their social values and attitudes, comparing them with previous generations. the aim is to describe gen z characteristics using empirical methods. the research employed a survey conducted through tls sampling in urban squares across 22 regions of tehran. the survey encompassed individuals aged 15-65 years (n=1218), with an optimal subset for each of the three generations (n=400). the iranian student polling agency (ispa) conducted the survey. in order to design the questionnaire and analyze the findings, a number of interviews were also conducted. content analysis of qualitative researches conducted about generation z has also been used.we distinguished three distinct types among gen z: egoist-success oriented, family-relation oriented, and altruist – society oriented. the most prevalent type, that is the egoist-success oriented type, predominantly concerned with personal success (both in work and pleasure), views economic success as foundational to other forms of achievement such as pleasure and a good family. this type is notably more distinct from other generations compared to the family-relation and altruist-society oriented types, which exhibit fewer differences. notably, the differences between gen z and millennials are marginal, whereas disparities with older generations are more pronounced. according to our study, gen z demonstrates significant diversity in values and attitudes, debunking any simplistic, uniform portrayal of the generation as reductionist. while similarities exist across generational lines, substantial differences in values and attitudes underscore the complexity within gen z.