صورت ‌بندی مفهوم جنسیت در انگاره اسلامی

مفاهیم در دستگاه نمادین زبان نزدیک به یکدیگر استعمال شده و معنای ملموس خود را از مجموع دستگاه به ‌دست می‌آورند. کشف معانی کلمات مستلزم دانستن دستگاه تصوری است که دستگاه زبانی درصدد بیان آن می‌باشد. جنسیت از مفاهیم کانونی در دستگاه زبانی است که در انگاره‌های متفاوت، معانی نسبتاً متفاوتی را تداعی می‌کند. این مقاله با روش کتابخانه‌ای برای تمهید داده‌ها و پردازش آنها با «روش تفسیر موضوعی معناشناسانه» کوشیده است مفهوم جنسیت در دستگاه معنایی اسلام را واکاوی کند. برای تحقق این مهم، مفهوم جنسیت در این تحقیق به ‌مثابۀ مفهوم کانونی مدنظر قرار گرفته و از طریق تعیین نسبت آن با مفاهیم کلیدی مرتبط، سطوح و ابعاد آن از منظر متون دینی آشکار شده است. در سطح خاستگاه تفاوت‌های جنسیتی، به مفهوم جنس و تفاوت‌های جنسی اشاره شده و ضرورت توجه به احکام جنسیتی در مناسبات اجتماعی مستدل گردیده است. مفهوم هویت جنسیتی ناظر به نظام شخصیتی زنانه و مردانه است که بازتابندة کرامت، حقوق و خودسازی جنسیتی می‌باشد. مفهوم جنسیت و تقسیم کار، پایگاه، نظام هنجاری و جامعه‌پذیری جنسیتی را در متن مناسبات اجتماعی به‌ویژه در نهاد خانواده منعکس می‌سازد. بر مبنای این صورت‌بندی جایگاه بنیادین جنسیت در ساختار جامعۀ اسلامی و به‌تبع آن در مطالعات جامعه‌شناسی اسلامی آشکار می‌شود.

the formulation of the concept of gender in the islamic view

in the symbolic system of language, concepts obtain their meaning from the whole system and are used close together. discovering the meanings of words requires knowing the conceptual system that the linguistic system seeks to express. gender is a focal concept in the linguistic system and evokes relatively different meanings in different concepts. using the library method, this article has tried to analyze the concept of gender in the semantic system of islam by collecting data and processing them through the “method of semantic thematic interpretation”. for this purpose, the concept of gender is considered as a focal concept. by determining the relation of gender to the key concepts, its levels and dimensions are discovered based on religious texts. in terms of the origin of gender differences, the concept of gender and sexual differences is referred to and the necessity of paying attention to gender rules in social relations is substantiated. the concept of gender identity refers to female and male personality and reflects dignity, rights and gender self-development. the concept of gender and division of labor reflects the base, normative system and gender socialization in the context of social relations, especially in the family institution. based on this formulation, the fundamental position of gender in the structure of islamic society and consequently in islamic sociology studies is revealed.