دنیا در قاب خانه: تحلیلی شناختی در زبان نهج‌البلاغه براساس نظریه استعاره شناختی

از آنجا که شناخت و درک جامع دنیا برای انسان‌ها حیاتی است و در بقاء و پیشرفت فردی و اجتماعی ایشان نقش بسزایی دارد، معرفی آن به‌صورت ملموس و قابل فهم برای بشر همواره از اولویت‌های متون مقدس اسلامی بوده است. بهترین شیوه برای انجام این مهم، استفاده از حوزه‌های عینی یا حداقل کمتر انتزاعی است؛ این همان است که امروزه به عنوان نظریه استعاره شناختی شناخته می‌شود (درک یک حوزه از طریق حوزه دیگر). نهج‌البلاغه به‌عنوان یک فرهنگ‌نامه جامع انسانی برای تمام بشریت، دنیا را به‌طور دقیق و با استفاده از حوزه‌های مبدا متعدد مفهوم‌سازی کرده است. از جمله این حوزه‌ها، خانه است. پژوهش حاضر با روش توصیفی، تحلیلی و تحلیل محتوای کیفی با رویکرد معنی‌شناسی شناختی به بررسی فرافکنی حوزه مبدا خانه بر حوزه مقصد دنیا می‌پردازد تا ببیند در این فرافکنی چه ویژگی‌ها و عناصری از مبدا بر مقصد انطباق یافته و این استعاره شناختی در درک انسان از دنیا چه نقشی دارد. از مهم‌ترین نتایج پژوهش آن است که در بررسی این فرافکنی، ویژگی‌های خاصی مانند پیچیده شدن با بلا، شهره‌بودن به خیانت، مشقت، دگرگونی احوال و ... از خانه به‌عنوان حوزه مبدا به‌طور موثر بر حوزه‌ مقصد (دنیا) نگاشت شده  که در تجربیات ما کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد.

the world” in the frame of “home”: a cognitive linguistic analysis in nahj al-balāghah based on conceptual metaphor theory

a comprehensive understanding of the world is vital for humans, significantly influencing both individual and societal survival and development. consequently, presenting this concept in a tangible and accessible manner has been a priority in islamic sacred texts. one of the most effective strategies for this purpose is to employ concrete or less abstract domains—a principle central to what is now known as conceptual metaphor theory (understanding one domain in terms of another). nahj al-balāghah, as a comprehensive humanistic encyclopedia, conceptualizes the world with precision, drawing upon multiple source domains. among these, the domain of “home” plays a prominent role. this study adopts a descriptive-analytical method with qualitative content analysis grounded in cognitive semantics to examine how the source domain “home” is projected onto the target domain “world.” it investigates which features and elements are mapped and how this cognitive metaphor shapes human understanding of the world. the findings reveal those specific characteristics—such as entanglement with calamity, susceptibility to betrayal, hardship, and changeability—are effectively mapped from the source domain “home” onto the target domain “world”, highlighting aspects of worldly experience that are often overlooked in everyday cognition.