رمزگشایی از تناقض ظاهری نفی تکذیب پیامبر واثبات انکار آیات الهی در گفتمان تفسیری

آیه 33 سوره انعام، به دلیل جمع میان نفی تکذیب پیامبر(ص) («فَاِنَّهُمْ لَا یُکَذِّبُونَکَ») و اثبات جحود آیات الهی از سوی مخالفان («وَلَکِنَّ الظَّالِمِینَ بِآیَاتِ اللَّهِ یَجْحَدُونَ»)، همواره یکی از چالش‌های برجسته در گفتمان تفسیری بوده است. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی ورویکردی هرمنوتیکی به آراء مفسران، در پی رمزگشایی از این تناقض‌نمای معرفتی و تبیین راهبردهای تفسیری ارائه شده برای حل آن است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مفسران برای جمع میان این دو گزاره، راهکارهای تفسیری متعددی را مطرح کرده‌اند، از جمله:1) تفکیک میان باور قلبی و انکار زبانی (تصدیق باطنی صدق پیامبر به دلیل انگیزه‌هایی چون حسادت و حفظ منافع)؛ 2) تمایز میان متعلق تکذیب (شخص پیامبر در برابر محتوای رسالت)؛ 3) تفسیر نفی تکذیب به مثابه عجز مخالفان از اقامه برهان؛ 4) بهره‌گیری از قرائت مخفف (لَا یَکْذِبُونَکَ) به معنای عدم توانایی در ابطال حق؛ و 5) ارجاع تکذیب نبی به تکذیب مُرسِل (خداوند). نتیجه کلیدی پژوهش آن است که این راهکارها، به ویژه با تاکید بر تصدیق قلبی مخالفان و ارجاع تکذیب به خداوند، ضمن رمزگشایی از تناقض ظاهری، ابعاد روانی اجتماعی انکار و حکمت تسلی‌بخش الهی در آیه را به بهترین شکل تبیین می‌کنند و فهم جامع آیه در گرو نگاهی ترکیبی به این ابعاد است.

decoding the apparent contradiction between the denial of the prophet’s rejection and the affirmation of denial of divine signs in exegetical discourse

verse 84 of surah tawbah is a key quranic verse elucidating the phenomenon of hypocrisy and its consequences within the islamic community. this verse refers to the hypocrites who, during the prophet’s era, threatened islamic unity through discordant behaviors within the muslim society. the present study employs a comparative-analytical method and examines authoritative exegetical sources from both major sects (shi’a and sunni) to explore points of divergence and convergence among commentators in four main areas: first, the prohibition of performing the funeral prayer over hypocrites; second, the strategy of negative confrontation with hypocrisy; third, the command of takhdhīl (humiliation) of hypocrites; and fourth, the continuation of the hereafter punishment for disbelievers. the findings demonstrate that by addressing the conflict between apparent and inner faith, this verse offers profound insights into the nature of ethical-social responsibilities and enhances understanding of the challenges faced by contemporary islamic societies.