بازخوانی انتقادی آیه 21 نساء با تمرکز بر جایگاه لغوی تفسیری دو مفهوم «میثاق غلیظ» و «احسان» در حقوق زنان

به دنبال ضرورت تشریح ضعف و کاستی های برخی نظرات تفسیری موجود در اقناع اذهان، پژوهش پیش رو با هدف بازنگری و درنگ در تفسیر آیه 21 نساء انجام یافته است. این رویکرد، مبتنی بر تمرکز در لغت، توجه به موضوع و پیوند محتوایی آیه به ویژه مفهوم «میثاق غلیظ» با آیات قبل از خود و دیگر آیات مربوط به طلاق، به طور خاص فراز «تسریح باحسان» است. حاصل این واکاوی بیانگر آن است که موضوع مالی آیه نه فقط مهریه بلکه همه اموال اعطا شده به همسر است. محتوای آیه نیز در ادامه تبیین گزاره های رفتاری هنجار بین مرد و زن در خانواده اسلامی، با ترسیم هندسه اخلاق- حقوق، مطایق با آیات قبل و دیگر آیات هم موضوع است. در این هندسه در صورت اراده مرد به طلاق، دوران محبت بین همسران از یک سو و میثاق غلیظ به معنای همه وظایف مالی او در برابر همسر از سوی دیگر یادآوری شده است. همچنین با توصیه به بخششی بیش از حقوق واجب زن هنگام طلاق (تسریح باحسان)، به عنوان تسکینی برای او در مرارت طلاق، چشم اندازی از ضرورت توجه به حقوق زن ترسیم شده است. دراین نگره، هیچ مردی نه تنها در ادای همه حقوق مالی و واجب زن، نباید کوتاهی کند بلکه نمی تواند سودای بازپس‌گیری چیزی از اموال اعطایی به همسر را نیز داشته باشد.

a critical re-reading of verse 21 of surah al-nisá with a focus on the linguistic and interpretive status of the concepts of firm covenant (mīthāq ghalīdh) and iḥsān in women's rights

this research aims to critically review and reflect on the interpretation of verse 21 of surah al-nisá, with a focus on addressing the weaknesses and shortcomings in some existing exegeses that influence public understanding. the study is based on an in-depth examination of the linguistic aspects, the thematic context of the verse, and its connection with previous verses, particularly the relationship between the concept of mīthāq ghalīdh (firm covenant) and verses concerning divorce, especially the phrase tasrīh bi-iḥsān (divorce with kindness). the findings suggest that the financial aspect of the verse is not limited to the dowry but includes all the wealth given to the wife. the content of the verse, in its continued explanation of behavioral norms between men and women in an islamic family, delineates an ethical-legal framework that aligns with the preceding verses and other verses on the subject. in this framework, should a man desire to divorce, the period of affection between the spouses is recalled on one side, while the mīthāq ghalīdh reminds him of his financial duties towards his wife. moreover, the recommendation for offering more than the obligatory financial rights to the wife at the time of divorce (tasrīh bi-iḥsān) is portrayed as a means of alleviating her pain during the hardship of divorce, highlighting the necessity of respecting women’s rights. this perspective emphasizes that no man should fall short in fulfilling all of the wife’s financial and obligatory rights, and he cannot seek to reclaim anything from the wealth given to her.