تحلیل شبکه معنایی واژه «خاب» با تکیه بر تفسیر فریقین و جانشین‌های معنایی

مطالعه شبکه معنایی واژگان، یکی از روش‌های پژوهش در قرآن کریم است. در این روش، با انتخاب کلمات یا عبارات کلیدی، به بررسی معنای هر واژه در ارتباط با سایر واژه‌‌ها و مفاهیم مرتبط پرداخته می‌شود. واژه «خاب» پنج بار در قرآن کریم به کار رفته است و از نظر لغوی و تفسیری حاوی مفاهیمی مهم و متنوع است. این واژه که با موضوعاتی همچون وعده و وعید، تحقق اهداف و عاقبت اعمال مرتبط است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی تفاسیر مختلف ذیل این واژه و جانشین‌های آن در منابع تفسیری و لغوی پرداخته است. مطالعات نشان می‌دهد که مفهوم محوری واژه‌ی«خاب» بر پایه‌ی ناامیدی در نتیجه ناکامی و عدم تحقق آرزوهاست که نتیجه‌ی طبیعی انحراف از مسیر صداقت، عدم خلوص، ظلم، سرکشی، دشمنی با خدا تلقی می‌شود. اختلاف موجود در تفاسیر، ناشی از تفاوت در برداشت‌های زبانی، مفهومی وعدم توجه به سیاق و عدم تمایز میان واژگان مترادف است. در واقع این واژه، به وضعیتی اشاره می‌کند که فرد از دستیابی به هدف یا خواسته‌ی خود باز می‌ماند و دچار ناامیدی می‌شود لذا بیشتر بر مفهوم از دست دادن شیء، آرزو، طلب و... دلالت می‌کند که در نهایت موجب ناامیدی می‌شود. این حالت زمانی رخ می‌دهد که فرد به موضوعی نادرست و ناصواب دل بسته و در صورت نرسیدن به آن، حالت ناامیدی بر او غلبه می‌کند

semantic network analysis of the word khāb with emphasis on tafsir of the two sects and semantic substitutes

the question of human agency in relation to divine will is a foundational issue in islamic thought, giving rise to various theological doctrines such as predestination (jabr), absolute delegation (tafwiḍ), acquisition (kasb), and the intermediate position (amr bayn al-amrayn). the shi‘a school, drawing on the guidance of the imams (as), has endorsed the intermediate position, which has been interpreted in different ways by shi‘a scholars. this study explores the interaction between divine and human will in the context of everyday life. using a descriptive-analytical method, it examines the distinctions and balance between these wills in qur’anic verses. the article aims to shed new light on the concept of free will based on religious texts and qur’anic exegesis. within this interplay of wills, the human being is portrayed as a free agent who acts and chooses, yet whose autonomy is encompassed by god’s supreme will (mashiyyah). this reciprocal relationship plays a crucial role in shaping both individual and social responsibility.