تفسیری نو از مفهوم اختیار با تاکید بر تلازم اراده الهی و انسانی در قرآن کریم

مسئله فاعلیت انسان در قبال اعمال خویش و ارتباط آن با اراده خداوند متعال، موضوعی بنیادین در علوم اسلامی است که موجب به وجود آمدن نظریه‌های مختلفی چون جبر، تفویض، کسب و امر بین امرین گردیده است. مکتب تشیع، با استناد به رهنمون‌های ائمه اطهار (ع)، امر بین الامرین را به رسمیت شناخته و دیدگاه‌های متعددی از آن در جامعه علمی شیعه توسط اندیشمندان دینی ارائه شده است. پژوهش حاضر به بررسی ارتباط و تعامل اراده الهی و اراده انسانی در فرایندهای زندگی می‌پردازد. در این تحقیق، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی تفاوت و توازن میان اراده‌های الهی و انسانی در آیات قرآن کریم تحلیل می‌گردد. مقاله مذکور تلاش دارد با استناد به متون دینی و آیات قرآن، ابعاد نوینی از مفهوم اختیار را بررسی نماید. در تلازم این اراده‌ها، انسان موجودی مختار است که با اختیار گام بر می‌دارد و انتخاب می‌کند، قدرت اراده خداوند سبحان تحت عنوان مشیت الهی، اراده انسانی را تحت سیطره خود دارد و رابطه‌ای تعاملی میان دو اراده برقرار است که در مسئولیت‌های اجتماعی و فردی تاثیرگذار می‌باشد.

a new interpretation of the concept of free will with emphasis on the interrelation of divine and human will in the holy qur’an

the question of human agency in relation to divine will is a foundational issue in islamic thought, giving rise to various theological doctrines such as predestination (jabr), absolute delegation (tafwiḍ), acquisition (kasb), and the intermediate position (amr bayn al-amrayn). the shi‘a school, drawing on the guidance of the imams (as), has endorsed the intermediate position, which has been interpreted in different ways by shi‘a scholars. this study explores the interaction between divine and human will in the context of everyday life. using a descriptive-analytical method, it examines the distinctions and balance between these wills in qur’anic verses. the article aims to shed new light on the concept of free will based on religious texts and qur’anic exegesis. within this interplay of wills, the human being is portrayed as a free agent who acts and chooses, yet whose autonomy is encompassed by god’s supreme will (mashiyyah). this reciprocal relationship plays a crucial role in shaping both individual and social responsibility.