ابعاد شبه‌علم در حوزه سلامت: یک مطالعه کیفی

مقدمه: افزایش نیاز به پیوند اعضا به چالشی جهانی تبدیل شده است. یکی از موانع اصلی در مسیر اهدای عضو الزام به کسب رضایت خانواده است که در بیش از 50 کشور، از جمله ایران، قانونی است. تغییر نگرش خانواده‌ها نقش کلیدی در افزایش نرخ اهدای عضو دارد. این مطالعه با هدف شناسایی عوامل و نقاط تماس موثر بر رفتار خانواده‌ها برای طراحی مداخله‌های بازاریابی اجتماعی انجام شد.روش‌ها: پژوهش حاضر با رویکرد مرور دامنه‌ای انجام شد. جستجوی مطالعات در پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر شامل pubmed ، scopus، web of science،  proquest،  emerald و sid  طی سال های 2020 تا 2024 صورت گرفت. در مجموع، 69 مطالعه مرتبط با نقش خانواده در فرآیند اهدای عضو شناسایی و وارد تحلیل شدند. داده‌های حاصل با استفاده از روش تحلیل مضمون و به کمک نرم‌افزارهایexcel و maxqda بررسی شدند تا نقاط تماس کلیدی و عوامل موثر در این حوزه شناسایی شوند.یافته‌ها: سه حوزه کلیدی شامل عوامل اجتماعی، فرهنگی و روانشناختی با شش مولفه؛ عوامل موثر بر تصمیم‌گیری خانواده در اهدای عضو با سه مولفه؛ و عوامل موثر بر ارتباط موثر خانواده با چهار مولفه بر اهدا عضو تاثیر می‌گذارند. نتیجه‌گیری: استفاده از اصول بازاریابی اجتماعی با تمرکز بر نیازها و ارزش‌های خانواده‌ها می‌تواند آگاهی و مشارکت در اهدای عضو را ارتقا دهد. با وجود شناسایی عوامل موفقیت‌آمیز، بررسی ترکیبی این عوامل کمتر انجام شده که شکافی در ادبیات موضوع است. پیشنهاد می‌شود راهبردهای بلندمدت طراحی و اثرات آنها پایش شود تا تغییر رفتار خانواده‌ها بهبود یابد.

dimensions of health pseudoscience: a qualitative study

introduction: pseudoscience refere to claims that appear scientific but lack reliable research support, posing risks to public health and undermining trust in evidence-based medicine. this study aimed to identify key concepts of pseudoscience in healthcare and explore strategies to mitigate its influence. its objectives are to clarify the conceptual and semantic relationships associated with health pseudoscience and propose methods to reduce its spread.methods: this qualitative study employed conventional content analysis. participants were recruited through purposive sampling and included physicians, medical faculty members, science experts, media professionals, patients, and individuals involved with pseudoscientific practices. data were collected through semi-structured interviews and analyzed using qualitative content analysis.results: the research identified five primary categories: 1) definitions and concepts, 2) causes and mechanisms of occurrence and spread, 3) diagnostic methods, 4) consequences and complications, and 5) coping and management strategies. analysis of perspectives revealed 19 subcategories.conclusion: this study examines health pseudoscience as a complex challange affecting social, cognitive, and public health systems. the findings suggest that effectively addressing this phenomenon requires five essential steps: 1) defining the issue, 2) identifying causative factors, 3) ensuring timely diagnosis, 4) assessing its consequences, and 5) implementing integrated strategies.