ارزیابی فعالیت ضدقارچی عصاره‌های برخی از گیاهان دارویی استان ایلام علیه عامل بیماری پاخوره گندم و شناسایی ترکیبات موثره آن‌ها با استفاده از gc-ms

بیماری پاخوره گندم که توسط قارچ gaeumannomyces tritici var tritici ایجاد می‌شود، یکی از مهم‌ترین عوامل محدودکننده تولید گندم در بسیاری از مناطق جهان به شمار می‌رود. با توجه به پیامدهای زیست‌محیطی مصرف گسترده سموم شیمیایی، شناسایی ترکیبات طبیعی و ایمن برای کنترل این بیماری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هدف از این پژوهش، بررسی اثر ضدقارچی عصاره‌های اتانولی گیاهان اکالیپتوس، آویشن، مریم‌گلی کبیر، فراسیون و تشنداری بر رشد g. tritici var tritici در شرایط آزمایشگاهی است. عصاره‌های گیاهی در غلظت‌های 250، 500، 1000 و 2000  پی پی ام با روش اختلاط با محیط کشت pda مورد ارزیابی قرار گرفتند. آزمایش‌ها در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام شد و درصد بازدارندگی رشد قارچ پس از هفت روز اندازه‌گیری گردید. نتایج نشان داد که افزایش غلظت عصاره‌ها به‌طور معنی‌داری موجب افزایش بازدارندگی رشد قارچ شد. بیشترین میزان بازدارندگی در غلظت 2000 پی پی ام مربوط به عصاره اکالیپتوس بود، به‌طوری‌که این عصاره بیش از 90 درصد رشد قارچ را مهار کرد. عصاره‌های آویشن و تشنداری نیز اثر ضدقارچی قابل توجهی نشان دادند، در حالی که عصاره فراسیون در تمامی غلظت‌ها کمترین اثر مهارکنندگی را داشت. در ادامه، ترکیبات شیمیایی عصاره‌های موثر با استفاده از دستگاه gc–ms شناسایی شدند. نتایج آنالیز شیمیایی نشان داد که حضور ترکیباتی نظیر اسپاتولنول، تیمول، کارواکرول و دی‌هیدروبنزوفوران می‌تواند در خاصیت ضدقارچی عصاره‌ها نقش موثری داشته باشد.

evaluation of antifungal activity of ethanolic extracts of some medicinal plants from ilam province against the wheat take all pathogen and identification of bioactive compounds by gc–ms

take‑all disease of wheat، caused by the soil‑borne fungus gaeumannomyces tritici var. tritici، is considered one of the most important constraints on wheat production in many regions of the world. given the environmental concerns associated with the extensive use of chemical fungicides، the identification of safe and natural alternatives for disease control has attracted increasing attention. the present study aimed to evaluate the antifungal activity of ethanolic extracts of eucalyptus sp.، thymus vulgaris.، salvia officinalis، marrubium vulgare، and scrophularia striata against g. tritici var. tritici under in vitro conditions. plant extracts were assessed at concentrations of 250، 500، 1000، and 2000 ppm using the poisoned food technique on potato dextrose agar (pda). the experiment was conducted in a completely randomized design with three replicates، and the percentage of mycelial growth inhibition was recorded seven days after incubation. the results demonstrated that increasing extract concentrations significantly enhanced fungal growth inhibition. the highest inhibitory effect was observed with eucalyptus extract at 2000 ppm، which suppressed more than 90% of fungal growth. thymus vulgaris and scrophularia striata extracts also exhibited considerable antifungal activity، whereas marrubium vulgare extract showed the lowest inhibitory effect at all tested concentrations. subsequently، the chemical constituents of the most effective extracts were identified using gas chromatography–mass spectrometry (gc–ms). chemical analysis revealed that compounds such as spathulenol، thymol، carvacrol، and dihydrobenzofuran may play a key role in the antifungal activity of these plant extracts..