تاثیر روش آبیاری، تاریخ کشت و کنترل غیرشیمیایی بر میزان خسارت کرم غلاف‌خوار لوبیا helicoverpa armigera hubner (lepidoptera: noctuidae)

به منظور بررسی کارایی راهکارهای کنترل غیرشیمیایی و تاثیر دو روش آبیاری (تیپ و بارانی) و دو تاریخ کشت بر جمعیت و میزان خسارت کرم غلاف‌خوار لوبیاhelicoverpa armigera ، آزمایشی در دو سال زراعی (1402–1401 و 1403–1402) به صورت صورت استریپ اسپلیت پلات در قالب بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در ایستگاه تحقیقات اراک انجام شد. عامل آبیاری به صورت نواری یا استریپ در کرت اصلی و شامل دو سطح آبیاری بارانی و آبیاری نواری (تیپ) و عامل کنترل غیر شیمیایی در دو سطح شامل کاربرد حشره‌کش‌های زیستی و کم خطرbacillus thuringiensis  (بایولپ)® و روی اگرو (ماترین)® با غلظت‌های توصیه‌ شده شرکت سازنده به همراه عامل تاریخ کاشت در دو سطح شامل تاریخ کاشت عرف منطقه و 15 روز قبل از تاریخ کاشت عرف منطقه (زود کاشت)، به صورت فاکتوریل در کرت‌های فرعی قرار گرفتند. بیشترین تاثیر تیمارهای غیر شیمیایی در روش آبیاری تیپ و تاریخ کشت اول (زود کاشت) درحشره‌کش کم خطر روی اگرو سه روز بعد از سمپاشی به میزان (75.86 و 69.82 درصد) به ترتیب در سال‌های اول و دوم مشاهده شد. بیشترین میانگین عملکرد (کیلوگرم در هکتار) در سال‌های اول (2906.48) و دوم (2515.21) در اثرات متقابل روش تیپ × تاریخ کشت اول × کاربرد حشره‌کش کم خطر روی اگرو مشاهده شد. استفاده از کشت زود هنگام، آبیاری تیپ و به‌کارگیری روش‌های کنترل غیرشیمیایی و کم‌خطر می‌تواند به‌عنوان راهکاری پایدار برای مدیریت کرم غلاف‌خوار لوبیا در مناطق آلوده توصیه شود.

the impact of irrigation methods، sowing date and non-chemical control on the damage caused by the bean pod borer helicoverpa armigera hubner (lepidoptera: noctuidae)

in order to investigate the efficacy of non–chemical control، two irrigation methods (drip and sprinkler)، two planting dates، and damage caused by the bean pod borer helicoverpa armigera، an experiment was conducted over two growing seasons (2022–2023 and 2023–2024) in a strip split plot design within a randomized complete block design with three replications at the arak research station. the irrigation factor was applied as a strip to the main plots، with two levels: sprinkler and drip irrigation. non–chemical pest control treatments factor had two levels، including the application of biological and low–risk insecticides bacillus thuringiensis (biolap) ®and royagro (matrine)® at the manufacturer–recommended concentrations. the planting date factor consisted of two levels: the region's typical planting date and 15 days before this typical date (early planting)، arranged factorially in the subplots. the greatest effect of the non–chemical treatments was observed under the drip irrigation method and the first planting date (early planting) for the biological and low–risk insecticide royagro (matrine) ® three days after spraying، with reductions of 75.86% and 69.82% in the first and second years، respectively. the highest average yield (kg per hectare) in the first year (2906.48) and second year (2515.21) were observed in the interaction of drip irrigation × first planting date × application of royagro (matrine) ®biological and low–risk insecticide. the use of early planting، drip irrigation، and non–chemical and low–risk control methods can be recommended as a sustainable approach for managing the bean pod borer in infested areas..