تبیین آثار چارکی سهم ثروتمندان و فقرا از هزینه‌های بخش سلامت در رشد بخش تولید در راستای سیاست‌های کلی نظام سلامت

مخارج سلامت یکی از اقلام مخارج مهم برای رشد تولید است؛ زیرا هم مخارج عمومی و هم مخارج سرمایه‌گذاری خصوصی را شامل می‌شود. بنابراین سرمایه‌گذاری در حوزۀ سلامت می‌تواند با افزایش درآمد به رشد تولید بینجامد. در این پژوهش، آثار چارکی سهم ثروتمندان و فقرا از ترکیب هزینه‌های عمومی و خصوصی بخش سلامت، در راستای سیاست‌های کلی نظام سلامت، در رشد بخش تولید و در قالب مدل نهایی چارکی، برای بازۀ زمانی 1368 تا 1400، در ایران تبیین شده است. نتایج تخمین نشان می‌دهد شاخص‌های هزینه‌های خصوصی و عمومی دولت بر سلامت و نرخ باسوادی با رشد بخش تولید در چارک اول (q25) و دوم (q50) هم‌بستگی زمانی مثبت دارد. سپس با دور شدن مولفه‌های تاخر و حرکت به‌سمت چارک سوم (q75) و چهارم (q95)، هم‌بستگی بین شاخص‌های مطالعه با رشد بخش تولید افزایش می‌یابد. به عبارتی در چارک‌های بالای جامعه، افزایش هزینه‌های سلامتی و افزایش باسوادی موجب فزونی رشد تولید شده است. همچنین مطابق نتایج، یک واحد افزایش در نسبت هزینۀ 20 درصد ثروتمندترین به 20 درصد فقیرترین جمعیت در چارک سوم (q75) و چهارم (q95)، رشد تولید ناخالص داخلی سرانه را به اندازۀ 0.26 و 0.30 واحد کاهش داده است. مطابق نتایج، اثرگذاری از سوی مخارج عمومی سلامت بر رشد بخش تولید بیشتر از مخارج خصوصی سلامت است. بنابراین سیاست‌گذاران اقتصادی باید سرمایه‌گذاری‌های بهداشت عمومی را به‌طور دقیق و به‌گونه‌ای انجام دهند که بدون هیچ انگیزۀ سود به‌دست هر شهروندی برسد. از سوی دیگر، با توجه به حساسیت موضوع، مردم باید قدرت نظارتی جدی بر بخش خصوصی داشته باشند و سیاست‌گذاران اقتصادی یک سیستم نمونه برای سرمایه‌گذاری‌های خصوصی سلامت ایجاد کنند که جایگزینی برای سرمایه‌گذاری‌های سلامت عمومی باشد.

explaining the effects of the quartiles of the share of the rich and the poor in health sector costs on the growth of the production sector in line with the general policies of the health system

health spending is an important expenditure item for production growth because it includes both public expenditure and private investment. therefore, investment in health can lead to production growth by increasing income. this study explains the effects of the quartiles of the share of the rich and the poor in the combination of public and private health expenditures, in line with the general policies of the health system, on the growth of the production sector, using the final quartile regression model for the period from 1989 to 2021. the results of the estimation show that the indicators of both private and public government health expenditures and the literacy rate have a positive temporal correlation with production growth in the first (q25) and second (q50) quartiles. as the time lag components decrease and the data move towards the third (q75) and fourth (q95) quartiles, the correlation between the study indicators and production growth increases. in other words, in the upper quartiles of society, increases in health expenditures and literacy rates have led to greater production growth. moreover, according to the results, a one-unit increase in the ratio of the health cost of the richest 20% to the poorest 20% in the third (q75) and fourth (q95) quartiles reduces gdp per capita growth by 0.26 and 0.30 units, respectively. the results also suggest that the impact of public health expenditures on production growth is greater than that of private health expenditures. therefore, policymakers should direct public health investments in such a way that they benefit every citizen equally, without profit motives. on the other hand, due to the sensitivity of the issue, citizens must have a strong oversight role over the private sector, and economic policymakers should establish a model system for private health investments that complements public health investments.