مدل تلفیقی فرایند تحلیل سلسله مراتبی و تحلیل پوششی داده‌ها برای اولویتبندی شاخص‌ها و ارزیابی کارایی واحدهای تصمیم گیرآموزشی (مطالعه‌ی موردی استان آذربایجان شرقی)

هدف: هدف اصلی این پژوهش، بهره‌گیری از یک مدل تلفیقی شامل فرایند تحلیل سلسله مراتبی و تحلیل پوششی داده‌ها برای اولویت‌بندی شاخص‌ها و ارزیابی کارایی واحدهای تصمیم‌گیری آموزشی می‌باشد؛ لذا، به لحاظ هدف در دسته پژوهش‌های کاربردی قرار می‌گیرد.روش پژوهش: رویکرد تحقیق حاضر از نوع پژوهش‌های آمیخته بوده و ﺑﺮ اﺳﺎس ماهیت و روش، ﯾﮏ پژوهش توصیفی - تحلیلی اﺳﺖ. میدان پژوهش ﺣﺎﺿﺮ ﻣﻨﺎﻃﻖ 39 ﮔﺎﻧﻪ‌ی آموزش ‌و پرورش استان آذربایجان شرقی می‌باشد. به‌ منظور ﺗﻌﯿﯿﻦ با اهمیت‌ترین شاخص‌ها پیمایشی از نوع دلفی بر مبنای سندکاوی و مطالعات اسنادی صورت گرفت و شاخص‌های با اهمیت بر مبنای نظرات 13 تن از متخصصان تعلیم و تربیت انتخاب گردید. سپس با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی وزن شاخص‌های مهم با دسته‌بندی در دو گروه درونداد و برونداد نسبت به یکدیگر تعیین گردید و این اوزان در تحلیل پوششی داده‌‌ها به کار گرفته شد. در نهایت کارایی نواحی و مناطق آموزش و پرورش استان آذربایجان شرقی به عنوان مورد مطالعه با استفاده از مدل جمعی موزون ارزیابی گردید و با استفاده از مدل ابرکارایی رتبه‌ی هر منطقه مشخص شد.یافته‌ها: تعداد پنج شاخص به عنوان درونداد و پنج شاخص به عنوان برونداد انتخاب گردید. از بین شاخص‌های درونداد، شاخص نسبت دانش‌آموز به کلاس دایر و در شاخص‌های برونداد، نرخ ترک تحصیل نسبت به دیگر شاخص‌ها وزن بیشتری داشتند. یافته‌های حاصل از تحلیل پوششی داده‌ها نشان داد که نزدیک به 57 درصد از مناطق آموزش و پرورش استان آذربایجان شرقی، ناکارا هستند و در رتبه‌بندی انجام شده، منطقه‌ خداآفرین به عنوان کارا ترین منطقه شناخته شد.نتیجه‌گیری: مناطق ناکارا بایستی با راهبرد کاهش مقادیر مازاد دروندادها و جبران کمبود در بروندادها در جهت بهبود کارایی خود قدم بردارند. همچنین شاخص‌هایی احصاء شده‌اند که اهمیت بالایی در تحقیقات حوزه کارایی آموزش و پرورش برخوردارند.

an integrated model of ahp and dea for prioritizing indicators and evaluating the efficiency of the education dmus (the case of the east azerbaijan province)

objective: the primary objective of this study was to prioritize the indicators and to evaluate the efficiency of education dmus through the integration of two analytical techniques: analytic hierarchy process (ahp) and data envelopment analysis (dea).methods: this research is grounded on a mixed-method approach and employs a descriptive-analytical research methodology to achieve its goals. the study focuses on all  39 education departments in the east azerbaijan province. a delphi survey grounded on the official enactments was conducted to ascertain the most pivotal input and output indicators according to 13 education experts. subsequently، employing the ahp، the relative weights of inputs and outputs were determined. the calculated weights were then integrated into the dea model. the efficiency of the education departments was assessed using the dea additive model، and the super efficiency model was applied to rank them.results: a set of five indicators was identified as inputs، while another five were designated as outputs. among the input indicators، the class/pupil ratio held particular prominence، while among the outputs، the dropout rate assumed greater significance. the findings from dea illuminated that approximately 57% of the educational departments were operating below optimal efficiency levels.conclusion: the inefficient dmus have the opportunity to enhance their efficiency by emulating the practices of the reference groups introduced in this research by reduction of excess inputs or the augmentation of output levels to attain higher efficiency standards.