تدوین و اعتبارسنجی الگوی ارزیابی جامع عملکرد اعضای هیات علمی

هدف: هدف از پژوهش حاضر، تدوین و اعتبارسنجی الگوی ارزیابی جامع عملکرد اعضای هیئت علمی با رویکردی ترکیبی و مبتنی بر شواهد است. با توجه به کاستی‌های مدل‌های ارزیابی رایج که عمدتاً کمّی، تک‌بعدی و محدود به خروجی‌های قابل شمارش هستند، این مطالعه تلاش کرده است تا الگویی مبتنی بر تنوع شاخص‌ها، منابع ارزیابی و زمان‌بندی‌های مختلف ارائه دهد.روش: پژوهش به شیوه آمیخته (کیفی–کمّی) انجام شد. در مرحله نخست، از طریق مرور نظام‌مند متون داخلی و خارجی، 45 نشانگر اولیه شناسایی شد. در ادامه، با بهره‌گیری از دو نوع پرسشنامه لیکرت (برای سنجش مطابقت با نظر خبرگان) و بازپاسخ (تحلیل کیفی موضوعی)، نشانگرها پالایش شده و در قالب چهار مولفه اصلی شامل «ملاک‌های ارزیابی»، «ارزیاب‌ها»، «ابزارهای گردآوری داده» و «زمان ارزیابی» سازمان‌دهی شدند. سپس، 17 نشانگر منتخب در یک نمونه آماری 313 نفری تحلیل عاملی اکتشافی شدند.یافته‎ها: یافته‌ها حاکی از آن بود که الگوی نهایی از چهار عامل اصلی شامل «ارزیابی تکوینی»، «ارزیابی تجمیعی»، «کیفیت آموزش» و «کیفیت پژوهش» تشکیل شده است که در مجموع 48.9 درصد از واریانس کل را تبیین می‌کنند. ارزیابی تکوینی با رویکرد مستمر (خودسنجی و همتا) و ارزیابی تجمیعی با رویکرد سالانه (پرسشنامه آنلاین)، ابزاری برای بهبود لحظه‌ای عملکرد و تصمیم‌گیری‌های راهبردی فراهم می‌سازند. همچنین، دو مولفه مربوط به کیفیت آموزش و پژوهش با تاکید بر نوآوری، توسعه حرفه‌ای و اثرگذاری اجتماعی، فراتر از سنجش صرف کمیت فعالیت‌ها حرکت می‌کنند.بحث: در مجموع، مدل طراحی‌شده با تقویت عدالت، جامعیت و کاربردپذیری، الگویی عملی برای نظام‌های آموزشی و سیاست‌گذاری منابع انسانی دانشگاهی فراهم می‌کند. پیشنهاد می‌شود این مدل به‌عنوان چارچوب راهبردی در مراکز آموزشی و پژوهشی مورد استفاده قرار گیرد.

developing and validating a comprehensive performanceevaluation model for faculty members

objective: the present study aimed to develop and validate a comprehensive performance evaluation model for university faculty members، using an evidence-based and multi-dimensional approach. recognizing the limitations of conventional evaluation models—often quantitative، one-dimensional، and restricted to countable outputs—this research sought to introduce a model based on diverse indicators، multiple sources of evaluation، and varied timing.method: the study employed a mixed-method (qualitative–quantitative) design. in the first phase، a systematic review of domestic and international literature led to the identification of 45 preliminary indicators. these indicators were then refined using two types of questionnaires: a likert-scale questionnaire (to assess alignment with expert opinions) and an open-ended response format (for thematic analysis). the refined indicators were structured into four main components: criteria، evaluators، tools، and timing. subsequently، 17 selected indicators were subjected to exploratory factor analysis with a sample of 313 participants.findings findings confirmed a four-factor structure consisting of formative evaluation، summative evaluation، quality of teaching، and quality of research، which together explained 48.9% of the total variance. the formative component—focused on continuous self- and peer-assessment—and the summative component—based on annual online questionnaires—provide mechanisms for real-time improvement and strategic decision-making. the quality-oriented components of teaching and research emphasize innovation، professional development، and social impact، moving beyond the mere quantity of activities.discussion: overall، the proposed model strengthens fairness، comprehensiveness، and applicability in faculty performance assessment. by integrating formative feedback with summative results and focusing on operational quality، the model offers a practical framework for policymaking and continuous improvement in higher education. it is recommended that this model be adopted as a guiding document in various academic and educational institutions.